Speeches en publicaties Jeroen Dijsselbloem

Beste mensen,

We zijn hier vandaag bijeen om te herdenken. 

We herdenken alle slachtoffers van de gewapende conflicten waarbij we sinds 1940 betrokken zijn geweest. 

Maar de datum van deze dag – 4 mei – verwijst toch vooral naar de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog. 

Een periode waarin alleen al op ons continent miljoenen soldaten en onschuldige burgers om het leven kwamen.  Burgers die werden vervolgd en vermoord vanwege hun afkomst, hun geloof of hun politieke overtuiging. 

De grootste verschrikking was die van de moord op 6 miljoen Joden in Europa.

Die golf van waanzin en ontmenselijking raakte ook onze stad. Het grootste deel van de Joodse gemeenschap in Eindhoven is opgepakt, gedeporteerd en vermoord. De weinigen die terugkeerden waren hun familie en vrienden kwijt, die veelal ook waren vermoord. 

Hun huizen werden inmiddels bewoond door vreemden. Hun bezittingen waren spoorloos. De namen van de slachtoffers in de vernietigingskampen leven voort in de koperkleurige struikelstenen verspreid over de stad en op het Namenmonument op het Stadhuisplein. Het Hornemannhuis – gelegen direct naast het stadhuisplein - legt op indringende wijze de verbinding van de verschrikkingen uit het verleden naar ons leven en bewustzijn in het heden. 

Dat past in een bredere wereldwijde beweging waarbij herdenken méér is dan herinneren alleen. 

Primo Levi, de joods-Italiaanse schrijver en verzetsstrijder, behield ondanks alles wat hij had meegemaakt zijn geloof in de rede. Hij beschreef Auschwitz in zijn beroemde boek ‘Is dit een mens’ op een sobere, objectieve toon.  

Hij, en Eva Mozes Kor, Judith Altmann en Susan Pollock, zijn alle vier overlevenden van de Holocaust die zichzelf de publieke taak gaven om te getuigen. 

Zodat de ontmenselijking zich niet herhaalt. 

Dat de Holocaust geen afgesloten hoofdstuk is, maar een blijvende waarschuwing.  

Zij sprongen over hun eigen schaduw heen; elk vanuit een persoonlijk motief wapenden zij zich tegen de haat, zelfs tegenover hun beestachtige onderdrukkers. De mens blijven zien, in al zijn kracht én zwakheid.  

Een onmenselijk sterke houding, die mij inspireert om na te denken over termen als compassie, mededogen, begrip. Het je verplaatsen in de ander. 

Daar wil ik het met u over hebben. Op deze dag dat we slachtoffers gedenken van oorlogsgeweld. Zij hebben ons een verhaal te vertellen over de tijd waarin zij leefden. Een tijd waarin het aan compassie en mededogen veelal ontbrak. 

Het is een paradox: hoe verder je teruggaat in de geschiedenis, hoe duidelijker een verhaal is. In de tijd vervagen nuances, wat meestal overblijft is een helder verhaal van goed en kwaad. Van helden en monsters. Waaraan we onze eigen tijd kunnen spiegelen. Een tijd waarin we ook goed en kwaad menen te herkennen, maar met veel meer nuances. 

Bijvoorbeeld wanneer mensen op straat of op het werk beledigd of uitgesloten worden vanwege hun afkomst, religie of geaardheid. Of jongeren die gebukt gaan onder pesterijen, vooral online. De slachtoffer en vaak ook de dader zijn duidelijk. 

Maar welke rol spelen alle anderen? 

Welke rol kies jij: stilzwijgen of je uitspreken? Maar mag je ook zwijgen, negeren, of helpen terwijl je het onrecht onbesproken laat? In het dagelijks leven zijn er oneindig veel meer keuzes dan tussen moed en lafheid. 

Het wordt ons niet gemakkelijk gemaakt. We leven in een tijd van steeds meer conflicten en toenemende onzekerheid. Oorlogen in Iran, in Israël, Gaza en Libanon, in Oekraïne. En bedreigingen van Groenland, Taiwan, Venezuela en Cuba. 

Een wereld waarin internationale afspraken en rechtsorde op grove wijze met de voeten wordt getreden. Waarin autocratie het steeds vaker wint van democratie. 

Die gebeurtenissen die ongevraagd ons leven binnendringen, maken ons onzeker en machteloos. 

We zijn niet in oorlog, maar leven we nog wel in vrede? 

We horen van cyberaanvallen, sabotage, buitenlandse inmenging, het bedreigen van burgers en ronselen van jongeren. Als individu heb je daar heel weinig invloed op, een beetje waakzaamheid misschien. Waar je wel invloed op hebt is hoe je naar de samenleving kijkt en naar de mensen waarmee je daarin samenleeft. Wanneer de vijandigheden van buiten komen, heb je van binnen vriendschap nodig.

En dat kost moeite, want we leven in een tijd waarin iedereen steeds meer in een eigen bubbel zit. Veilig in je eigen werkelijkheid, motieven en omstandigheden. Met steeds minder toegang voor andere geluiden, minder ruimte voor afweging.

 “Daar zit ook wel wat in.” Dat is een zinnetje wat in onbruik lijkt te raken. Ik zou dat zinnetje weer wat vaker willen horen. Laten we ons blijven verdiepen in wat een ander drijft. Alleen zó is echte verbinding mogelijk. Een brug tussen ik en jij, wij en zij

We moeten blijven strijden, ieder voor zich in het dagelijks leven, voor medemenselijkheid, voor geloof in de rede en de waarde van de redelijkheid. 

De onmenselijk knappe redelijkheid van Primo Levi staat in de geschiedenis altijd aan de kant van het goede. Een samenleving van redelijkheid baart geen dictators, monsters en onderdrukkers. Die samenleving, die bouwen wij. Door elke dag onze eigen rol te spelen in de kleine en grote gebeurtenissen om ons heen. 

Door je uit te spreken, te helpen, om te kijken naar de ander. Door je te verplaatsen in die ander. De drijfveren van anderen te onderzoeken, hoe moeilijk ook. Alleen op die manier is toenadering mogelijk, hebben we het in de hand om de samenleving redelijk te houden. 

Want dat is misschien wel het verhaal dat de slachtoffers die we vandaag gedenken ons zouden willen vertellen. Wees alert op toenemende polarisatie en vijand-denken, waarin de ander van zijn menselijke waarde wordt ontdaan. Blijf werken aan compassie en mededogen. Blijf de mens in de medemens zien. 

Dank u wel.

Beste mensen van de Oekraïense gemeenschap, fijn dat jullie er zijn. Ook alle andere aanwezigen, welkom!

Vandaag, vier jaar na 24 februari 2022, staan we hier.

We gedenken de dag waarop de dreiging van de grote Russische invasie werkelijkheid werd. Die vroege februari-ochtend startte een nieuwe realiteit: na 80 jaar kwam de oorlog terug naar Europa. Maar Oekraïners voelden zich met de annexatie van de Krim en de oorlogshandelingen in de Donbas al veel langer in oorlog. Niet voelden, wáren.

Ik herinner me hoe snel die nieuwe werkelijkheid onze gesprekken overnam. Hoe de beelden zich in ons hoofd vastzetten en we constant het nieuws volgden. Nu vier jaar later is het nog steeds oorlog. Miljoenen mensen zijn afgelopen jaren uit Oekraïne gevlucht, ook naar hier, naar Eindhoven. Sommigen kwamen hier alleen of met hun partner, vrienden of kinderen. Op het station, in opvanglocaties, in woonwijken. Het heeft me altijd ontroerd dat tal van stadsgenoten gevluchte Oekraïners een tijdelijk of permanent onderkomen boden. Een veilige plek om te slapen, een warme kop soep en een luisterend oor. Gevluchte medemensen beschermen is geen gunst. Het is een verantwoordelijkheid. En die verantwoordelijkheid dragen we hier samen als stad.

Wegvluchten van het dagelijkse oorlogsgeweld betekent niet weg zijn van de oorlog. Ver weg zijn van waar je het liefste bent. Zorgen over familie, vrienden en bekenden. Hoe blijf je verbonden met je thuis als je gevlucht bent en verbindingen wegvallen door aanvallen, brand, stroomuitval. Geen contact, geen informatie.

Angst, onzekerheid, verdriet. Maar óók vastberadenheid. Aan het front. In Kiev, dat elke dag zucht onder een bommenregen. Hier in Eindhoven. Ik heb veel Oekraïners gesproken die werken, studeren, zorgen en leven. Die hier hun leven proberen voort te zetten. Ik bewonder hun veerkracht die nodig is om elke dag weer door te gaan. Of je al jaren in Eindhoven woont of pas recent bent aangekomen. Wij zien wat deze jaren van jullie hebben gevraagd.

Dit monument -een bankje - maakt zichtbaar én voelbaar dat onze houding vier jaar na het begin van de grote Russische invasie stáát en onveranderd is, maar dat we een andere symbolische uiting inmiddels meer passend vinden. En we zijn tot dit bankje gekomen in nauw overleg met de Oekraïense gemeenschap in Eindhoven. In ons vredige Nederland staat een bankje voor rust: om op te zitten na een wandeling, om te mijmeren, of om iemand toevallig te ontmoeten. Het is een plek die mensen verbindt.

Dit bankje kan al die functies vervullen, maar draagt tegelijk een diepere laag in zich. Het ontwerp van de Oekraïense designers Sofiia Bondar en Misha Mazepa is geïnspireerd op de Hedgehog, de ‘Tsjechische egel’ die bedoeld is om tanks tegen te houden. Daardoor wordt het een vreedzame plek die ons óók herinnert aan de oorlog die nog altijd voortduurt. Het maakt de spanning zichtbaar tussen ons dagelijkse leven in vrijheid en de strijd elders in Europa. Juist door die gelaagde betekenis is deze nieuwe vorm van solidariteit logisch en passend. Deze komt in plaats van de Oekraïense vlag bij het stadhuis, die morgenochtend niet opnieuw gehesen wordt. Maar weet: de symbolische uitdrukking verandert in vorm, maar onze steun blijft onverminderd.

Beste Oekraïense Eindhovenaren, door deze oorlog geraakt. Wij blijven kijken. Wij blijven ons uitspreken. Wij blijven solidair. Met Oekraïne. Met jullie.

Welkom in de regio Brainport Eindhoven en welkom bij de Bilderbergconferentie, waar ‘overvloed en schaarste’ vandaag en morgen het centrale thema is.

Of het nu in mijn tijd als Kamerlid, minister of voorzitter van de Eurogroep was, steeds ging het over overvloed en schaarste. Begrotingstekorten werden overschotten. Oplopende schulden draaiden naar tekort aan investeringen, financiële markten storten in na een lange periode van schijnbaar oneindige overvloed naar een zeer acuut tekort aan financiering van banken en landen. En ook toen speelde al de AOW-leeftijd, de kosten van de zorg en de hypotheekrenteaftrek. Steeds moesten er moeilijke keuzes gemaakt worden, niet zelden onder hele grote druk. Er is in politiek opzicht altijd schaarste en slechts soms en dan meestal maar kort, overvloed.

Ook als burgemeester van Eindhoven en Brainport-voorzitter is overvloed en schaarste een belangrijk thema. We hebben met beiden volop te maken. Deze regio groeit al jaren zeer snel en trekt samen met Amsterdam de nationale economie. De afgelopen twaalf jaar groeiden we gemiddeld 3,5%, meer dan twee keer het landelijk gemiddeld. Een sterk ecosysteem van ca 7000 tech-maakbedrijven vormt hier het hart van de motor. Daarbinnen vormt ASML met haar dertien belangrijkste toeleveranciers uit de regio, ruim een kwart van de economische toegevoegde waarde. En de verwachtingen zijn sterk positief. In recordtempo hebben we het planologische proces doorlopen om de tweede grote productielocatie van ASML te ontwikkelen. De schop kan binnen enkele maanden de grond in op de Brainport Industries Campus, waardoor de footprint van ASML naar verwachting verdubbeld.

Tegelijkertijd gaat onze aandacht momenteel vooral naar wat er niet is, naar de schaarste-problemen; woningen, ruimte, energie, stikstofruimte, grondstoffen, personeel, talent, financiering. Peter Wennink zei het al; ons bedrijfsleven wil graag en substantieel investeren in Nederland als de randvoorwaarden er zijn. Als het mogelijk is.  We moeten daartoe de handen ineen slaan om die kansen te verzilveren. Het eerlijke verhaal is dat we op dit moment achteruitboeren. De economie doet het nog redelijk maar dat komt vooral door de consumptieve bestedingen, niet door de investeringen. Volgens data van Eurostat zijn de investeringen in de voorraad kapitaalgoederen van ons bedrijfsleven de laatste jaren gedaald. In alle ons omliggende landen zijn deze gestegen.

In dit rijtje aan schaarste-artikelen stond aanvankelijk ook vertrouwen. Maar in deze regio is dat nog relatief sterk. Twee dimensies van dat vertrouwen; Er is brede steun en zelfs trots onder onze bevolking op de sterke ontwikkeling van de regio, die we hier de Schaalsprong noemen, ondanks alle tekorten (de schaarste) waar inwoners ook mee geconfronteerd worden. En er is ook een sterk vertrouwen tussen publieke en private partners. Dit volgt uit de geschiedenis van Philips, en met name de donkere jaren negentig toen het mega-conglomeraat Philips definitief uiteen viel, DAF failliet ging (en weer doorstartte) en heel veel banen verloren gingen. In die tijd sloten publieke en private partijen de rijen, gingen met de regionale kennisinstellingen een triple helix samenwerking aan, die we nu kennen als Brainport Eindhoven. De kracht van die samenwerking was de urgentie, de focus, en de bereidheid samen te investeren. Philips heeft daarin ook een positieve rol gespeeld bijvoorbeeld door de researchcampus open te stellen voor andere bedrijven en onderzoeksinstellingen. Nu de High Techcampus. Maar ook door patenten vrij te geven voor oud-medewerkers die daar als ondernemer mee aan de slag wilden. Ook Europa was toen al cruciaal. We werden aangemerkt als Europese industriële regio in verval. En kregen op die titel subsidies om te investeren in een nieuwe economische basis.

Dat publiek private partnerschap is en blijft sterk. Momenteel werken we aan de uitvoering van Beethoven. Beethoven was een on-Nederlandse aanpak op een moment dat het er echt op aankwam. Het toenmalige kabinet greep in. Om de toekomst van ASML in Nederland zeker te stellen. Departementale scheidslijnen werden doorbroken. Het werd chefsache. De gelijke behandeling van alle regio’s in Nederland werd voor even verlaten en er werd gekeken naar wat er nodig was. Meest uitzonderlijk daarbij was de grote private bijdrage aan de noodzakelijke publieke investeringen in woningbouw, infrastructuur, talent-programma’s. Inclusief deze private bijdragen en de bijdragen van alle gemeenten in deze regio en de provincie Brabant, investeren we de komende jaren ruim 4 miljard om de potentie van Brainport optimaal te benutten. Het is veel en tegelijkertijd niet genoeg. Een voorbeeld: Het aanbod van voorzieningen groeit niet mee met de grote groei van stad en regio. En het gemeentefonds, onze belangrijkste financieringsbron, voorziet niet in Schaalsprongen. Misschien wel het meeste prangende issue is onderwijshuisvesting. Datzelfde geldt voor de zeer gewenste vergroening van de stad. Eindhoven moet 40 duizend woningen bouwen zonder uitleglocaties. We hebben geen groene buitengebieden binnen onze gemeentegrens. We gaan dus sterk verdichten. Met name in het centrum. Denk de ontwikkeling van de Kop van Zuid maar dan drie keer zoveel woningen en veel sneller.

En toch gaan we tegelijkertijd het openbaar toegankelijk groen sterk uitbreiden. Met het openstellen van het oude Philips-landgoed De Wielewaal deze zomer is een heel groot stadspark pal tegen het centrum van de stad gerealiseerd. Het Victoriapark en het Museumpark volgen de komende jaren.

Het openbaar vervoer verbetert sterk ook om de sterke groei van de werkgelegenheid in de tech-maakindustrie te accommoderen. Eindhoven- centraal is na het traject Meppel-Zwolle het grootste knelpunt op het Nederlandse spoor. De investering om dit op te lossen is nog niet gefinancierd. Het meest acute knelpunt is de capaciteit op het stroomnet. Niet zozeer een financieringsprobleem maar wel een probleem van uitvoering. Zowel planperiode en procedures als simpelweg de capaciteit van de kabelleggers remmen ons af. Eerder pleitte ik voor een crisiswet Netcongestie en tot mijn vreugde staat deze nu in het coalitie-akkoord. Laat de rijksoverheid haar schroom afschudden en op dit thema de regie strak in handen nemen.

Niet alleen de verdere groei van de nieuwe economie vraagt veel stroom, maar ook de omschakeling naar emissievrij rijden, de verduurzaming van onze woningen en het vergroenen van onze oude industrie. Als je spreekt over strategische autonomie dan is een stevig stroomnet een cruciale randvoorwaarde.

Tot slot in de reeks ‘schaarste’ risicodragend kapitaal. Nederlands onderzoek en wetenschap doen het internationaal goed. Ook qua aantallen start-ups doen we redelijk mee. Het doorgroeien van kansrijke nieuwe bedrijven, bijvoorbeeld met veelbelovende technologische doorbraken, stuit echter steeds weer op financieringsproblemen. Wanneer een jonge ondernemer, bijvoorbeeld met een nieuwe toepassing van fotonica of quantum-technologie naar een bank gaat, is hij/zij veelal kansloos. De bankier begrijpt de technologie niet, de starter heeft geen kredietgeschiedenis, brengt geen eigen vermogen mee, heeft nog geen klanten en er is zelfs nog geen bewezen marktvraag voor dit nieuwe product. Kansloos. Tech en zeker deeptech scale-ups hebben investeerders nodig die tech begrijpen, een portefeuille opbouwen, geduld hebben en om kunnen gaan met het risico. En daarvan hebben we er nog steeds veel te weinig in Nederland en Europa.

Het goede nieuws is dat de nieuwe coalitie kiest voor de oprichting van een Nationale Investeringsinstelling. De ambitie is nog beperkt, de slagkracht moet de komende jaren snel worden vergroot. Doel is om private investeerders te mobiliseren om gelijktijdig in te stappen. Hulde. Nu snelheid en ambitie erin. De coalitie erkent dat ook op dit thema Europese samenwerking dringend nodig is. Als Europese echt concurrerender wil worden en sterker wil worden op technologisch gebied zijn goed ontwikkelde, sterke kapitaalmarkten cruciaal. Hopelijk is dat besef in de lidstaten nu doorgedrongen.

Ook heel goed; het belang om middelen klaar te hebben staan om co-financiering te kunnen bieden wanneer we vanuit Nederland kunnen meedoen in de Chipsact, IPCEI projecten of straks het European Competitiveness Fund.

Het coalitie-akkoord bevat opvallend veel goede voorstellen op innovatie, zoals een inzet op 3% R&D uitgaven, publiek en privaat. Voortzetting van de Nationale Technologie Strategie en voortzetting van het Nationale Groeifonds. Wat hier wel opvalt is dat deze onderwerpen in de Budgettaire tabel nagenoeg ontbreken. Hoe gaan we deze ambities dan waarmaken? Hoe gaan we onze achterstand op R&D vergeleken met onze directe buurlanden (laat staan de VS, China, Korea, Japan..) inlopen? Duitsland zit nu al op 3,1 % BBP, de Belgen op 3,3 en Zweden op 3,5% BBP.

Waar zijn de middelen voor een dringend noodzakelijke nationale semicon-strategie? Waar zijn de noodzakelijke middelen voor het klimaat- en energiebeleid? Goed dat er een investeringsagenda is. Maar er is veel meer nodig. En dat kan ook. Dus in de rijksbegroting fundamenteel onderscheid te gaan maken tussen consumptieve uitgaven en investeringen. De eerste categorie dient te worden beheerst. Waardoor de ruimte die we hebben in onze staatschuld kan worden benut voor investeringen die daadwerkelijk ons verdienvermogen vergroten.

Dames en heren,

Geen misverstand. Hoe fijn is het dat er weer zicht is op een missionair kabinet.  Een kabinet met een missie. “Aan de slag” is nog wat weinig richtinggevend. Maar mijn ervaring met titels van regeerakkoorden is dat ze heel snel vergeten zijn. Enkele voorbeelden… Weet u nog van welk kabinet “Meedoen, meer werk, minder regels” was? Juist. Dat was Balkenende II, met exact dezelfde samenstelling als Jetten I. Weliswaar met een meerderheid toen. Dat wel. Ook een klassieker: Werken aan vertrouwen; een kwestie van aanpakken. Enig idee? Dat was Balkenende I, het kortst zittende kabinet ooit. En “Hoop, lef en trots”…van het Kabinet Schoof.

Ik ben positief. Er is een kabinet. Het zijn serieuze partijen, dichtbij het midden. Partijen die in staat moeten zijn een goed team bewindspersonen neer te zetten. Met een nadruk op team. Het is een kabinet dat ruimte maakt voor extra investeringen, er worden hervormingen aangekondigd en het is financieel degelijk.

Waar de rekening, die altijd betaald moet worden, wordt neergelegd zal nog heel veel discussie opleveren. Dat is geen minor issue; Brede welvaart is een holle kreet als we de lusten en de lasten niet eerlijk verdelen. Ook in deze regio. Een grote zorg is of iedereen mee kan blijven doen. Als we het sociaal weefsel van onze stad niet mee laten groeien dan zullen de maatschappelijke banden scheuren.

Een belangrijk punt van aandacht is uitvoering. Er is een enorme inzet nodig om schaarste en overvloed te balanceren. Van private en publieke partijen. Dat gaat veel verder dan een wet door de Kamer krijgen. Adsorptie capaciteit is een knelpunt. Kunnen de gemeenten meer bouwplannen aan? Kan de bouwsector meer en sneller bouwen? Kunnen de netbeheerders de duizenden kilometers kabels eerder de grond in krijgen? Maar het gaat ook over de rijksoverheid zelf. In het akkoord wordt ruim een miljard structureel gesneden op de rijksdiensten. De uitvoeringsdiensten zijn veruit de grootste organisatieonderdelen dus die gaan de klap weer opvangen. Denk aan de belastingdienst, het UWV, het SVB. Anonieme organisaties, geen kamerlid die protesteert. Maar deze diensten lopen nu al volledig vast. Een groot risico.

In deze regio hebben we de komende jaren alleen al in de semicon gerelateerde bedrijven naar schatting 70 duizend nieuwe werknemers nodig. Dat gaat niet lukken tenzij we veel meer mensen mogen opleiden, dus ook internationale studenten, mensen beter kunnen vasthouden in technische beroepen, zij-instromers kunnen omscholen op technologieën van de toekomst, zoals AI, veel mensen die nu nog langs de kant staan kunnen inschakelen en ja ook kennismigranten mogen verwelkomen. Op al deze sporen wordt nu ingezet, met het bedrijfsleven en opleidingen. Tegelijkertijd moeten we als samenleving grote stappen maken in digitalisering, robotisering, de inzet van AI. De productiviteit moet fors omhoog.

Beste mensen,

Ons ambitieniveau moet omhoog. Dat zal in Nederland moeten en dat zal in Europees verband moeten. Volgende week organiseert commissievoorzitter Von der Leyen een grote top waar belangrijke keuzes moeten worden gemaakt over de competitiveness van Europa. Ik zou willen bepleiten dat Rob Jetten daar naar toe gaat. Niet nog eens drie weken wachten. De urgentie is te groot. De tijd gaat in onze internationale omgeving veel harder dan in Nederland. We zijn al te lang afwezig.

De knop zal ook in Nederland om moeten in het denken over Europa. Ook ik was behoorlijk euro-sceptisch toen ik aantrad als voorzitter van de Eurogroep. Maar mijn overtuiging is in die jaren sterk gegroeid dat we in Europese samenwerking zeer effectief kunnen zijn. De eurocrisis heeft dat laten zien. De ECB heeft zich ontwikkeld tot een internationaal powerhouse. De eurozone is gestabiliseerd en institutioneel versterkt. Het weer gezond maken van de Europese banken kon door gezamenlijk te bouwen aan de Bankenunie. Zuid-Europese landen die om dreigden te vallen werden met collectieve leningen, jazeker Eurobonds, overeind gehouden en staan er dankzij hervormingsprogramma’s nu relatief goed voor.

Het is vaker gezegd, de Europese Unie toont haar kracht in crises. Dat bleek tijdens de corona-crisis, uit de aanhoudende steun voor Oekraine, en bij de bedreiging van Groenland. Het onderliggend fundament wordt ook steeds sterker. Maar onze wens strategisch autonoom te worden hebben we nog geen stap dichterbij gebracht. Deze ambitie, ook terug te vinden in het coalitie-akkoord kent een prijs. In de eerste plaats de directe kosten het opbouwen van een eigen defensie en defensie-industrie in Europa. Daarnaast het bouwen van eigen capaciteit om onze digitale economie niet te laten draaien op servers en clouds onder gezag van onbetrouwbare ‘frenimies’. En ten derde veel sterker te investeren in de sleutel-technologieën en daarmee de economie van de toekomst. En als u al denkt dat we deze gigantische inspanningen kunnen leveren, bedenk u dan dat het ons terugtrekken in autonome regio’s ook tot verlies van welvaart en veiligheid zal leiden. Volledige strategische autonomie is noch realistisch noch wenselijk. Meer gelijkwaardigheid in afhankelijkheid, dat is wel cruciaal. En dat vergt dat Europa het been razendsnel zal moeten bij trekken en internationaal nieuwe sterke banden moet smeden.

Mogen we ondertussen hopen op de terugkeer van de oude ‘rules-based order’? Zullen de grote machten hun ‘hard power’ weer opbergen en zich schikken in de multilaterale afspraken over mensenrechten, territoriale integriteit, vrije handel?

De Canadese premier, Mark Carney, zei het zo in Davos: De middle-machten zullen samen moeten optrekken. De grote wereldmachten kunnen solo gaan. Ze hebben de marktomvang, de militaire capaciteit en de hefboom om hun wil op te leggen. Wanneer wij (de middel-machten) alleen onderhandelen met de hegemonen, onderhandelen we vanuit zwakte. We zullen moeten accepteren wat ons wordt aangeboden. Dat is geen soevereiniteit. Dat is ondergeschiktheid. In een wereld van rivaliteit tussen grote machten, hebben de tussenliggende landen de keuze tussen het onderling strijden om een gunst of door samenwerking gezamenlijk impact te maken. . We hebben veel meer investering nodig om de grote uitdagingen van deze tijd aan te kunnen. Op Defensie gebied zetten we nu in heel Europa deze noodzakelijke stappen. Dat moeten we ook doen voor ons verdienvermogen en ons zelfbeschikkingsrecht. Om onze productiviteit te verhogen. Om ook in de toekomst onze voorzieningen te kunne blijven betalen. Om onze technologische afhankelijkheid te verminderen. Om ook in de toekomst als Europeanen nog over ons eigen lot te kunnen beslissen.

We moeten onze kwetsbaarheid verminderen. Door enerzijds minder afhankelijk te worden voor dwang en intimidatie. Door de eigen economie en instituties zo snel mogelijk zo sterk mogelijk te maken. En anderzijds de samenwerking met de middel machten (zoals Carney ze noemt) uit te bouwen. Met nieuwe overeenkomsten en zonodig nieuwe instituties. Dat is de betekenis van de nieuwe handelsverdragen die de Europese commissie op dit moment wereldwijd afsluit. Om zo de wereld zo open mogelijk te houden. Open voor handel, open voor samenwerking. Op basis van kracht, ter bescherming van onze waarden. In nieuwe coalities die wereldwijd gaan ontstaan.

Een sterk Nederland, in een sterk Europa, zo lezen we in het coalitieakkoord.  En daar sluit ik me bij aan.

Dank u wel.

Goedemiddag allemaal, 

Fijn dat u hier vandaag samenkomt in het Evoluon, om het nieuwe jaar voor Brainport Eindhoven te beginnen. Ik hoop dat u de jaarwisseling goed heeft kunnen doorbrengen, met familie, vrienden of andere dierbaren.

Vandaag staan we hier om samen het nieuwe jaar in te luiden. Een mooie traditie die past bij Brainport Eindhoven. We doen het gewoon samen. Heel veel dank aan de partners die gezamenlijk deze jaarlijkse bijeenkomst mogelijk maken.

We kunnen tevreden terugkijken op 2025. Brainport Eindhoven is volop in beweging en ontwikkeling. Ons ‘Metropoolregio-orkest’ heeft de compositie van Beethoven ter hand genomen en is deze voor de regio aan het uitvoeren.

Er wordt fors geïnvesteerd op alle fronten om de ontwikkeling in goede banen te leiden, en dat is overal zichtbaar. Wie door Brainport rijdt, ziet steeds meer hijskranen voor woningbouw, infrastructuur die worden aangepakt en voorzieningen die worden uitgebreid. Onderwijsinstellingen bereiden zich voor op grotere studentenaantallen. Bedrijven maken hun plannen voor uitbreiding en vernieuwing. 

Economisch blijft Brainport Eindhoven het, ondanks internationale onzekerheid, goed doen. De regio groeit gemiddeld met 3,5 procent per jaar, ruim twee keer zo hard als het landelijke gemiddelde. Inmiddels zijn hier bijna 7.000 tech-bedrijven actief. Van grote internationale bedrijven tot scale-ups en startups.

ASML start dit jaar op BIC-Noord met de aanleg van een tweede locatie. De verwachtingen voor de verdere ontwikkeling van de semi-con industrie blijven zeer sterk.. Nederland en in het bijzonder onze regio heeft daarin een sterke uitgangspositie maar het is duidelijk dat er veel moet gebeuren om die potentie ook echt waar te maken. 

Het rapport van Peter Wennink bevat heel veel huiswerk voor het nieuwe kabinet. Zoals hij terecht stelt: het gaat vooral om de randvoorwaarden die we met elkaar op orde moeten brengen. 

In de regio zullen we de balans nauwgezet bewaken. Groei kent grenzen en moet samengaan met verbetering van de leefbaarheid en versterking van de brede welvaart.

We staan dus voor grote uitdagingen, maar we staan er niet alleen voor. Als regio gaan we nauw samenwerken met omliggende gemeenten Weert, Venlo en Meierijstad, met de provincie, het Rijk en onze Europese buren en partners.

In totaal staat er inmiddels meer dan 4 miljard euro klaar om te investeren in woningbouw, bereikbaarheid, talentontwikkeling en een sociale agenda. Een derde van deze middelen komt uit de regio zelf, gelijk verdeeld tussen gemeenten, provincie en bedrijfsleven. Via het Brainport Partnerfonds dragen inmiddels vijftig bedrijven honderden miljoenen euro’s extra bij aan de grote publieke opgaven.

De ambitie is om in twaalf jaar tijd 219 miljoen euro aan private bijdragen te realiseren. Die bijdragen maken een totale gezamenlijke investering van 3,5 miljard euro mogelijk door regionale overheden, het Rijk en het bedrijfsleven samen. Deze vorm van cofinanciering is uniek in Nederland en laat zien wat samenwerking in Brainport kan betekenen.

Ik wil de bedrijven die hieraan bijdragen nadrukkelijk bedanken en alle anderen oproepen zich de vraag te stellen wat zij kunnen doen voor het Brainport Partnerfonds.
 

Goede groei vraagt om goede randvoorwaarden. De plannen liggen er, de financiering is grotendeels geregeld. Het komt de komende jaren aan op uitvoering. De samenwerking tussen onze gemeenten zal daartoe nog hechter worden. Zoals Veldhoven en Eindhoven bij de aanleg van de HOV4. Of Best, Oirschot en Eindhoven bij de bereikbaarheid van ASML op BIC-Noord. Of de zes gemeenten die gezamenlijk de nieuwe bedrijfslocatie Brainport-Oost gaan realiseren. 

In 2026 zullen ook zes nieuwe snelfietsroutes worden gebouwd en deels opgeleverd. Campagnes worden doorgezet met werkgevers om het fiets- en OV-gebruik verder te stimuleren. Op de A67 tussen Eersel en Veldhoven kunnen OV-bussen inmiddels gebruikmaken van de vluchtstrook en dit jaar zal dit ook op de A2 en A50 worden mogelijk gemaakt.

Provincie en Rijk betalen mee aan regionale realisatieteams om de uitvoering te versnellen. Het Realisatieteam Wonen ondersteunt gemeenten bij concrete projecten, zoals het versnellen van studentenhuisvesting in Helmond. Via Beethoven Wonen zijn  woningbouwprojecten in de hele regio financieel mogelijk gemaakt. Projecten die anders niet, of pas veel later, van de grond zouden zijn gekomen.

Naast fysieke investeringen blijft investeren in mensen essentieel. In 2025 zijn meer dan vijftig initiatieven gestart om talent te ontwikkelen, aan te trekken en te behouden.

Enkele concrete voorbeelden:

• De eerste mbo-cleanroom bij Ter AA, van 300 vierkante meter, toegankelijk voor studenten én bedrijven die willen leren werken in een hightechomgeving.
• Het Casimir Instituut van de TU/e, waar meer dan 700 onderzoekers samenwerken aan halfgeleiders, fotonica, quantum, materialen en hightechsystemen, ondersteund door een investering van 200 miljoen euro in een nieuwe cleanroom en een langdurige samenwerking met ASML.
• Een eerste groep statushouders die is omgeschoold naar IT-functies, in samenwerking met bedrijven in de regio.
• De inzet van 68 hybride docenten: professionals uit het bedrijfsleven die een deel van hun tijd lesgeven om het lerarentekort te verminderen.
   

Allemaal projecten die talent stimuleren, maar die ook tekenend zijn voor de kracht van onze regio: samenwerking en oog voor elkaar. Een sterke regio is immers een regio waarin iedereen kan meedoen. 

Via Brainport voor Elkaar werken inmiddels 95 organisaties samen aan een sociaal sterk Brainport. Het afgelopen jaar werkte de vereniging aan financieel fitte medewerkers, inclusief werkgeverschap en het verbeteren van basisvaardigheden.

Ik vraag in het bijzonder uw aandacht voor het belang van taal. Het is de brug die verbinding mogelijk maakt. Het is wenselijk dat alle nieuwkomers in onze regio, van internationals, internationale studenten tot asielzoekers en statushouders Nederlands leren. Ik doe een beroep op alle werkgevers om hierin ook een rol te pakken. We gaan ook hier de samenwerking intensiveren.

Het is goed om te constateren dat we er samen hard aan werken om onze regio succesvol én sociaal te houden. 

In 2026 zetten we onze koers voort. Met verdere investeringen in woningbouw, bereikbaarheid en het elektriciteitsnet. Met samenwerking, binnen én buiten de regio. En met het uitbreiden van voorzieningen die de levens van mensen beter en leuker maken. Zowel in de breedte- als in topvoorzieningen.

PSV heeft met de gemeente een intentieovereenkomst gesloten om het Philips-stadion fors uit te breiden.  Vanaf dit jaar wordt het Metropole Orkest orchestra-in-residence in het Muziekgebouw. Daarmee hebben we een nationaal toporkest verbonden aan onze stad. 

En we hebben recent het Rijksmuseum Eindhoven aangekondigd. De grootste kunstcollectie van Nederland, zal worden ontsloten in een nieuw te bouwen museum, in het groen, aan de Dommel. Met een uitstraling naar de hele regio en ver daarbuiten. In dit museum zal Het Rijksmuseum op Eindhovense manier en met Brainport-technologie deze kunstobjecten ‘belichten’. Dat wil zeggen met bijzondere aandacht voor het creatieve proces, de materialen en technieken, het vakmanschap. 

Beste mensen, 

Er is reden om met vertrouwen vooruit te kijken. Om als Brainport Eindhoven een krachtig lichtpunt te blijven voor Nederland en Europa. Een bron van warmte en wetenschap en welvaart. Een lichtgevende stip, op de Nieuwe Horizon. 

Ik wens u een goed, gelukkig en gezond 2026!

Beste mensen, 

Elke dag lezen we over de verschrikkingen van oorlog. De grote conflicten van de huidige tijd voelen veel dichterbij dan die van 20 jaar geleden. Dat komt door de eindeloze stroom berichten, nieuws of fake-news, die ons voortdurend bereiken via onze mobiele telefoon. Dat komt zeker ook door de bruutheid waarmee leed wordt aangericht. De emoties die deze berichten oproepen zijn echt, zijn soms heftig en zijn hier en nu, in Eindhoven. 

De conflicten komen zo steeds dichterbij. En bepalen de sfeer ook in ons land, in onze stad. De oorlogen zijn ook echt dichterbij. Lviv in Ukraine ligt even ver weg als Florence, in Italië. In Eindhoven vangen we zo’n 1500 Oekraïners op. De meeste zijn gelukkig gewoon aan het werk. Maar in gedachten zijn ze bij hun families.

Het ráákt ons. We zien de ellende, maar kunnen er zo weinig aan doen. En dat frustreert en maakt soms woedend. En het raakt ons niet alleen, het verdeelt ons ook. Ook al zijn we geen partij, toch worden we erin betrokken. We worden meegezogen in conflicten. We gaan elkaar verwijten maken, vermijden het gesprek, of veel erger, bedreigen elkaar online of op straat. De meeste mensen zullen het zover niet laten komen. Zijn bereid elkaar op te zoeken en het gesprek wel aan te gaan. Zullen elkaar blijven respecteren. En elkaar waar nodig de helpende hand bieden. Laten wij hier in Eindhoven die mensen zijn. 

Beste mensen,

De meeste van ons hebben het goed. Wij leven – dankzij onze bevrijders – al 81 jaar in vrede. We hoeven niet in de rij te staan voor eten en drinken. Er is goede medische zorg. We wonen in een huis waarvan de ramen heel zijn. En voor diegene voor wie dat momenteel niet zo is, organiseren we een vorm van opvang en hulp. We hebben stroom en water, en een bed waarin we kunnen slapen tot we ’s ochtends gewekt worden. Niet door een luchtalarm of raketinslagen, maar door een wekker. Wij hoeven niet na weer een bombardement op zoek te gaan naar onze familie en vrienden. Zijn ze okay? Zijn ze er nog?

Waarom wij wel, en zij niet? Hoe heeft dit zo kunnen gebeuren? Waar liggen de wortels van dit conflict? Wie is er verantwoordelijk? Vragen die zich opdringen en tot verhitte discussies kunnen leiden. De antwoorden zijn nauwelijks meer te objectiveren. Wat is waar? Wat is bewezen? Wat weten we er van?

Tegenover steeds meer informatie, staat steeds meer twijfel. We worden tegenwoordig overspoeld door meningen. Niet alleen de meningen van experts, ook de opvattingen van bekende Nederlanders en influencers.Steeds stelliger, steeds harder, steeds polariserender. Wat mij betreft hoef je geen oordeel te hebben. Hoef je geen kant te kiezen. Ik hoop vooral dat we allemaal empathie houden. Inlevingsvermogen. Medeleven. En Medemenselijkheid. 

Deze waarden hebben we met elkaar vastgelegd in verdragen en wetten. In wat we kort geleden nog Universele mensenrechten noemden. Die golden altijd en overal. Zelf ten tijden van oorlog. Na de twee wereldoorlogen zijn die elementaire regels van menselijke respect en waardigheid vastgelegd. Maar we moeten helaas vaststellen, als je kijkt naar de aanhoudende aanslagen en massale bombardementen van burgerdoelen in Israel, Ukraine en Gaza, dat de lessen van de vorige eeuw, waarin vele miljoenen het leven lieten, verloren zijn gegaan.

Een gewapend conflict veroorzaakt onbeschrijflijk veel ellende. In oorlogstijd grossieren we in leed. Het lijkt wel een betaalmiddel: ‘Jij hebt mij zoveel leed aangedaan, dan doe ik jou zoveel leed aan. Kan dat? Kun je het ene leed vergelijken of zelfs opheffen met het andere? En hebben niet altijd de neiging het leed dan ons is aangedaan groter te vinden dan het leed dat wij anderen aandoen? 

Ik geef een voorbeeld. Na de bevrijding van de concentratiekampen kwam een klein deel van onze Joodse medeburgers, die de gruwelen daar hadden overleefd terug naar Nederland. Konden zij hier rekenen op begrip? Op een warme ontvangst? Soms wel. Vaak ook niet. De woning die ze noodgedwongen hadden achtergelaten was vaak al weer in gebruik genomen. Hun waardevolle bezittingen verdwenen. Teruggekeerde Joden kregen een aanmaning vanwege niet afgedragen belasting of een huurachterstand van twee jaar: precies de tijd dat ze in een concentratiekamp hadden gezeten. Joden die bij terugkomst vertelden over de verschrikkingen van het concentratiekamp vonden nauwelijks begrip of gehoor.

Soms kregen ze te horen dat Nederland het ook zwaar had gehad tijdens de hongerwinter. Voor alle duidelijkheid: dat klopt ook. Maar leed laat zich niet tegen elkaar wegstrepen. Leed toevoegen is nooit een manier om leed te verwerken. We moeten leed, als het zich voordoet, leren naast elkaar te laten staan en elkaars leed onderkennen en trachten over en weer te verzachten. Alleen dan kunnen we samen verder.

Maar het gebrek aan empathie met het lot van de weinigen die terugkeerden was heel droevig. In het Veemgebouw hier in Eindhoven werden vanaf 1944 jarenlang mensen opgevangen die terugkeerden naar Nederland. Naar schatting meer dan 50.000 mensen. Het was het centrale repatriëringscentrum. Het was er niet voor gebouwd, het was er nauwelijks voor ingericht. Het Rode Kruis en zijn Eindhovense vrijwilligers deed haar best. De militaire autoriteiten hadden wel andere zorgen aan het hoofd. 

Allerlei mensen, met zeer verschillende verhalen werden daar opgevangen en vastgehouden. Van kleine weeskinderen tot stokoude uitgemergelde overlevenden. Ze werden allemaal zo goed en zo kwaad als het ging verhoord en beoordeeld door de autoriteiten. Ze mochten Nederland niet zomaar binnen. Ook zij moesten bewijzen wie ze waren en waar ze vandaan kwamen..

Denk aan krijgsgevangen Nederlandse militairen die terugkwamen uit kampen in Duitsland. Denk aan Nederlandse collaborateurs die in Duitsland de nazi’s hadden geholpen, die met de Wehrmacht of SS hadden meegevochten in het Oosten. Ook zij werden door de geallieerde troepen vanuit Duitsland naar Eindhoven gestuurd. Denk aan Nederlandse dwangarbeiders, politieke gevangenen en natuurlijk de overlevenden uit de vernietigingskampen. Alles zat door elkaar, zelfs slachtoffers en daders. 

De omstandigheden waren ellendig. Zeker de mensen die uit de concentratiekampen terugkwamen waren ernstig verzwakt. Er waren uitbraken van open TBC, schurft, dysenterie, cholera, typhus. Velen zouden, teruggekeerd uit de vernietigingskampen, alsnog in het Veemgebouw het leven laten. Hier in Eindhoven.

De menselijke waardigheid was voor zeer velen, zeker voor joden, roma en sinti en anderen vertrapt en het kostte de grootste moeite deze te herstellen. De wonden zijn tot op de dag van vandaag voelbaar. De Eindhovense slachtoffers worden tot op de dag vandaag gemist.

Hier bij het Namenmonument proberen we de herinnering aan hen levend te houden.

Beste mensen,

De hamvraag vandaag is: Hoe stoppen we de gruwelijke geweldspiralen. Is het terugbetalen van de pijn de enige respons die we kennen? Oog om oog, tand om tand? Of is er een manier om uit deze neerwaartse spiraal te geraken? Ik denk het wel, maar het is geen makkelijke weg.

Het vergt internationale samenwerking, te beginnen in Europa, om maximale druk op te bouwen tegen de agressors. Ook in donkere tijden zijn er gelukkig mensen, die weigeren te geloven dat we geen macht hebben, dat we niks kunnen bereiken.

Ik geef twee kleine voorbeelden. In 1999 richtte de wereldberoemde Israëlische dirigent en pianist Daniel Barenboim in 1999 het West-Eastern Divan Orchestra op, dat bestaat uit een gelijke verdeling van Israëlische en Arabische muzikanten, met leden uit landen zoals Egypte, Iran, Jordanië, Libanon en Syrië. Jaarlijks komen de muzikanten van dit orkest samen voor repetities en geven ze concerten in verschillende landen. Deze mensen leggen zich niet neer bij de heersende, cynische opvatting dat vrede in het Midden-Oosten een illusie is.

Voor het tweede voorbeeld kunnen we dichter bij huis blijven. Twee Brabanders, Franky en Coen, bakken gratis friet voor mensen in Oekraïne, soms niet ver van de frontlinie. Dat doen ze al een paar jaar. Ze hebben al 80.000 porties friet en snacks uitgedeeld, 12.000 voedselpakketten, 300 generatoren en 600 kooktoestellen. Franky en Coen zullen de oorlog niet bekorten met hun actie, maar ze laten – net als het West-Eastern Divan Orchestra – zien dat we niet onmachtig zijn, en dat medemenselijkheid en verbinding altijd nodig en mogelijk is. 

Als de geallieerden zich in 1944 hadden neergelegd bij de verschrikkingen in Europa, hadden wij er hier nu heel anders bij gestaan. Zij weigerden om te accepteren dat mensenrechten op systematische wijzen werden vertrapt. Ze kwamen, vochten voor onze vrijheid, en gaven hem aan ons terug. In die strijd vielen opnieuw ongelooflijk veel slachtoffers. De Militaire begraafplaatsen getuigen er van op indrukwekkende wijze. Er zijn heden ten dage steeds minder van deze helden in leven. Maar wij vergeten ze niet. En blijven hen dankbaar. Dankbaar voor het vrije leven dat wij, dankzij hen, kunnen leiden. Elke dag weer. Zeker nu.

Dank.

Beste mensen,

De allerbeste wensen voor u allemaal in het nieuwe jaar. Natuurlijk in de eerste plaats op het persoonlijke vlak. Dat u en uw naasten gezond en veilig mogen zijn. En daarnaast dat u succesvol mag zijn als zelfstandige, ondernemer, onderzoeker, investeerder, samenlevingsopbouwer… Als het u goed gaat, dan gaat het onze stad goed. Met elkaar vormt u een belangrijk deel van het weefsel van de stad.

Als we praten over de ontwikkeling van Brainport Eindhoven laten we vaak een afbeelding van een boom zien. Misschien kent u deze afbeelding. Het toont een dikke oude boom waarvan Philips de hoofdstam vormt. En aan die honderdvierendertig jaar oude boom zijn in de loop der tijd heel veel zijtakken en takjes gekomen. 

Natuurlijk PSV (first things first), Etos, de Technische Universiteit, VDL-ETG, Thermo Fischer, Signify, tot en met ASML. De opsomming schiet tekort. Het beeld schiet ook tekort want vele duizenden bedrijven zijn erbij gekomen die niet zijn ontsproten aan het moederbedrijf. Maar die wél konden ontstaan en groeien dankzij het rijke ecosysteem in en om die boom.

Het beeld is ook mooi omdat het een belangrijk deel van onze ontstaansgeschiedenis laat zien. En het illustreert dat een ecosysteem, in en om zo’n grote sterke boom, tijd nodig heeft om volwassen te worden.

Die boom is cruciaal voor ons. Ze geeft ons zuurstof, voedsel, beschutting, brandstof en bouwmaterialen. Maar ook deze vitale boom is kwetsbaar. De laatste jaren zijn heel goed geweest. Dat kun je zien aan de brede jaarringen. Inmiddels zijn zo’n 7000 tech-maakbedrijven actief in dat ecosysteem. 

Het voelt, alsof onze boom weleens tot in de hemel zou kunnen groeien. 

Maar groei is afhankelijk van externe economische en politieke omstandigheden, van investeringen, van samenwerking en openheid.

Zonder diep vertakte wortels en een stevige, gezonde voedingsbodem, loopt een boom de kans om te vallen bij de eerste de beste storm. En de internationale verwachtingen zijn op dit moment stormachtig. Zowel in het handelsbeleid als internationale veiligheid. 

Deze factoren liggen buiten onze directe invloedsfeer maar dat geldt niet voor het nabije ecosysteem. Als Brainport Eindhoven die boom is, dan is deze geworteld in een vruchtbare bodem, de samenleving waar wij allemaal onderdeel van uitmaken. Het wortelstelsel spreidt zich uit over de hele stad en onze regio (de Peel en de Kempen en de Meierij, om met Guus Meeuwis te spreken).  Maar de druk op de mensen, de middelen, en de ruimte neemt toe. We zullen duurzaam moeten bouwen, vergroenen (met heel veel nieuwe bomen!) veel zuiniger omgaan met talent, energie en schaarse ruimte. 

En we zoeken actief de samenwerking met gemeenten en regio’s om ons heen zoals Meijerijstad, Weert, en de Vlaamse buurregio’s. De boomspiegel van de regio wordt onvermijdelijk groter en ook dat vraagt samenwerking. 

Om te zorgen dat onze boom kan blijven doorgroeien, en weer en wind kan weerstaan, ook als die internationale storm de kop op steekt, of het nationale beleid ons niet langer zou stutten, is het belangrijk dat we er samen goed voor zorgen. Zodat de basis sterk blijft; de bodem gezond, onze samenleving in balans. Dat betekent dat onze inzet steeds moet zijn om zoveel mogelijk mensen te laten meedoen, zodat zij onderdeel blijven vormen van het sterke weefsel en de vruchten dragen van de groei.

Vorig jaar kondigde ik hier de oprichting aan van Brainport voor Elkaar als vereniging. Waarin bedrijven, kennisinstellingen en overheden samen de handen ineen slaan om niet alleen voor economische vooruitgang te zorgen, maar ook voor onze samenleving. Door samen sociaal-maatschappelijke uitdagingen aan te pakken die te groot zijn om alleen te doen. 

Inmiddels zijn zo’n 70 bedrijven, organisaties en gemeenten lid. Lid worden betekent meedoen aan een van de projecten die klaar liggen om te worden gebruikt binnen of buiten je bedrijf of organisatie. Om schuldhulpverlening voor je eigen werknemers op te zetten of het jaarlijkse vrijwilligerswerk vanuit je bedrijf te helpen organiseren. Om vraag- en aanbod van hybride docenten voor het techniek-onderwijs bij elkaar te brengen. Of gewoon om sponsoring te koppelen aan mooie sociale initiatieven in stad en regio.

Aan het einde van 2024 gebeurde er nog wat bijzonders: 

Twee weken geleden kondigden de eerste 12 bedrijven de oprichting aan van het Brainport Partnerfonds, dat zich mede verantwoordelijk maakt voor de financiering van allerlei voorzieningen in de regio. Deze bedrijven, klein en groot, zijn de eerste instappers in een model van publiek-private cofinanciering om Brainport Eindhoven te kunnen laten door-ontwikkelen. Met een beoogd privaat bedrag van meer dan 200 miljoen (!) euro in de komende jaren, waarmee vier miljard publiek geld wordt ontsloten. Een uniek initiatief in Nederland, en in Europa, waarvoor grote waardering op zijn plaats is. 

Het is van groot belang voor de verdere ontwikkeling van onze regio dat zoveel mogelijk bedrijven klein en groot zich aansluiten bij deze samenwerking, het Brainport Partnerfonds!! 

Bedrijven en organisaties in deze regio dragen bij aan de zorg voor hun eigen omgeving. Voor de bodem waarin ze geworteld zijn. 

Letterlijk, door duurzaam gedrag, of figuurlijk, door vrijwilligerswerk, of sponsoring van positieve initiatieven. Het Brainport partnerfonds geeft aan deze betrokkenheid een solide basis.

De hoeveelheid positieve energie die in onze samenleving gepompt wordt, is een van de belangrijkste redenen dat ik vertrouwen heb in onze gezamenlijke toekomst. 

Ook al hangen er mondiaal spanningen in de lucht.
Ook al hangen er donkere wolken boven Europa. 
Ook al waaien er vele winden vanuit Den Haag, 
En ook al vangen hoge bomen veel wind.....
Onze boom, waar we met zijn allen voor zorgen, blijft stevig overeind staan. 

Met de wortels diep in de Brabantse zandgrond, en met een hoge kruin die uitkijkt op een mooie, nieuwe horizon. In 2025 en de jaren die nog komen.

Ik sluit af met Gerard van Maasakkers, uit het liedje D’n Boom:
''Hier komt het water
En doar’nen boom
Hier komt ‘nen trap
Vur ’t uitzicht naor later
Hier komt de schaduw en daor het licht
En later wordt dit hier ‘n prachtig gezicht''

Ik wens u een gelukkig nieuwjaar! 

Beste mensen,

Operatie Market Garden, de grootste luchtlandingsoperatie uit de hele Tweede Wereldoorlog, vond plaats in Nederland en draaide om bruggen.
En dan vooral om die ene brug in Arnhem.
Hier in Eindhoven zouden we zeggen: die verrekte brug.
De spreekwoordelijke ‘brug te ver’.
Wat was het idee? 
In de oorlog waren onze rivieren een onneembare horde; je kon er alleen met een tankleger overheen als je een brug in handen wist te krijgen voordat de bezetter hem had opgeblazen. 
Bruggen waren goud waard.

De rivier de Rijn maakte van Nazi-Duitsland een bijna onneembare veste. 
Hij loopt van Zwitserland, destijds neutraal, naar Nederland en vormt over vele kilometers de grens tussen Duitsland en Frankrijk. 
Het geallieerde leger kon dus niet zomaar vanuit Parijs naar het oosten oprukken en Duitsland binnentrekken. 
Gegarandeerd dat alle bruggen zouden zijn opgeblazen tegen de tijd dat de geallieerde troepen op de westelijke Rijnoever zouden staan.

De Britse veldmaarschalk Montgomery bedacht een list.
‘Als we nou eens niet in oostelijke richting oprukten, maar meer naar het noorden. 
Dat verwachten de Duitsers vast niet. 
Dan nemen we snel de brug over de Rijn bij Arnhem in handen en kunnen we van daaruit doorstoten naar het hart van het Duitse Rijk.’
Dat, in een notendop, was het idee achter operatie Market Garden.

Vanuit België rukte het Tweede Britse tankleger op richting Arnhem.
Op een aantal strategische plekken langs de route naar Arnhem, door de Amerikanen ook wel Hell’s Highway genoemd, werden Amerikaanse, Britse en Poolse parachutisten gedropt om bruggen te bezetten en vast te houden tot het tankleger de parachutisten kwam ontzetten. 
De brug over het Wilhelminakanaal bij Son bijvoorbeeld. 
Maar ook de brug over de Maas bij Grave, de brug over de Waal bij Nijmegen en de brug over de Rijn bij Arnhem.

De afloop is u bekend.
De brug in Arnhem bleek een brug te ver. 
Hoewel Montgomery de operatie voor negentig procent geslaagd noemde, zagen velen het als een mislukte poging om de oorlog versneld te beëindigen.
Velen, maar de meeste Eindhovenaren niet.  
Zij werden op 18 september bevrijd.

En onze stad bleef bevrijd, tot het eind van de oorlog, terwijl grote delen van Nederland nog de gruwelijke hongerwinter te verduren kregen alvorens te mogen proeven van het zoet van de vrijheid.

Vandaag, tachtig jaar na de bevrijding, zijn nog maar weinig van de soldaten die destijds de oorlog overleefden in leven. 
De veteranen die er nog zijn, zijn soms al meer dan honderd jaar oud.
Sommige daarvan zijn nog zo fit dat ze kunnen en willen reizen. 
Vandaag – en dat mag een bijzonderheid heten – zijn er veteranen uit de Tweede Wereldoorlog bij onze herdenking te gast, afkomstig uit het Verenigd Koninkrijk, Polen, de Verenigde Staten en Canada.
Een aantal van hen zit dáár op de tribune – we zetten ze even goed in het licht.

Beste mensen, mag ik van u een oorverdovend applaus voor onze bevrijders?

Dear veterans, we are delighted to have you here. 
We are very grateful for your contribution to our liberation. 
Thank you so much.
We are forever indebted to you.

Beste mensen,
Meteen het eerste jaar na de bevrijding, op 18 september 1945, organiseerden de Eindhovenaren activiteiten om de bevrijding te vieren.
Er waren speciale kerkdiensten en op de Begraafplaats De Oude Toren vond voor de eerste keer een kranslegging plaats.
Ook werd het bevrijdingsvuur ontstoken. 
Er waren gekostumeerde bals, muziekuitvoeringen en zelfs een fakkeltocht. 
Een aantal gebouwen, waaronder het centraal station, kregen een lichtornament. 
Ook Jezus Waaghals, het Christusbeeld op de Paterskerk, werd in het licht gezet.

Van een centraal georganiseerde en professioneel geregisseerde herdenking is dan nog geen sprake. 
Het is pas vier maanden officieel vrede en er zijn grote tekorten, onder andere aan bouwmaterialen, nodig voor de wederopbouw.
Dat er toch wordt herdacht en gevierd, komt vanuit de Eindhovense bevolking zelf.
Een spontane, oprechte en massale uiting van intense vreugde. 
’s Middags trekken talloze verenigingen met vlaggen en bloemstukken langs een podium op de Markt, waarop onze toenmalige burgemeester Anton Verdijk en militaire autoriteiten hebben plaatsgenomen.
Duizenden toeschouwers slaan het spektakel gade.

In de loop der jaren is onze herdenking almaar uitbundiger geworden. 
Sportverenigingen, muziekverenigingen en scoutingverenigingen: jaar na jaar waren ze van de partij. 
Hoeveel van de volwassenen, hier vandaag aanwezig, hebben als kind niet meegelopen in het defilé?
Eindhovenaren koesteren het bevrijdingsfeest op 18 september.
Het is niet meer weg te denken van onze jaarlijkse evenementenkalender. 
Evenmin trouwens als de Lichtjesroute, waarvan de eerste ‘aflevering’ plaatsvond in 1945.  
Ook dat was een spontane actie, die begon met kaarsen achter het raam. Maar die uitgroeide tot een route van lichtornamenten met een lengte van maar liefst 40 kilometer, met 150.000 ledlampen op 450 ornamenten.

De afgelopen tachtig jaar hebben mijn voorgangers aangrijpende verhalen verteld over honger en ontbering, angst en wanhoop, medemenselijkheid en heldenmoed.
Verhalen van ooggetuigen, die hun hart in hun keel voelden kloppen bij het zien van de talloze transportvliegtuigen en gliders die parachutisten dropten in het gebied tussen Son en Best.
Verhalen van onvoorstelbare vreugde, als de eerste Amerikaanse soldaten via Woensel het centrum van de stad bereiken en de eerste tanks van het Britse leger via de Aalsterweg de stadsgrens passeren om zich vervolgens omzichtig een weg te banen door de almaar uitdijende, zingende en hossende mensenmassa op het Stratumseind.

En dan de verhalen over de soldaten die bij onze bevrijding betrokken waren.
Bijvoorbeeld Harry Shevchuk, die in september 1944 aan land ging op Omaha beach in Normandië.
Hij maakte verschrikkelijke dingen mee en kon er jarenlang niet over praten
Hij werd geplaagd door nachtmerries.
Terwijl het al tientallen jaren vrede was, zat Harry nog iedere dag midden in de oorlog.
Pas aan het eind van zijn leven durft Harry het aan om terug te keren naar Europa, naar het gebied waar zijn leven een ingrijpende wending kreeg. 
In 2007 verzamelt hij zijn moed en bezoekt hij Normandië.
In Bayeux ontmoet hij bij toeval de Eindhovense delegatie. 
Als Eindhovense leerlingen Harry vragen wat hij in de oorlog heeft meegemaakt en hem een knuffel geven om hem te bedanken, breekt hij.
Hij barst in tranen uit en doet hortend en stotend zijn verhaal.
Aan wildvreemde jongeren vertelt hij dan dingen die hij jarenlang voor zichzelf had gehouden en die hij zelfs niet aan zijn eigen kinderen had kunnen vertellen.
Later vertelt zijn vrouw dat Harry die nacht voor het eerst in jaren had geslapen als een roos…

Een oorlog, beste mensen, verwoest mensenlevens en vernietigt het perspectief op een gelukkige toekomst.
Maar een oorlog kan soms ook het beste in mensen wakker maken. 
Oorlogen smeden soms banden die niet meer verbroken kunnen worden.
Dankzij de Tweede Wereldoorlog is er een hechte band ontstaan tussen de Normandische stad Bayeux, van waaruit de opmars naar onze regio werd ingezet, en Eindhoven.
Ieder jaar bezoeken een delegatie van de gemeente Eindhoven en bussen vol leerlingen van Eindhovense middelbare scholen Bayeux. Dit jaar vergezeld door het muziekkorps St. Cecilia en een grote groep Eindhovense gildes. 
En ieder jaar halen Eindhovense wielrenners het bevrijdingsvuur op in Bayeux.
Wat maar weinig mensen weten, is dat dit vuur vanuit Eindhoven door hardlopers naar Wageningen wordt gebracht, voor de landelijke viering van de bevrijding op 5 mei, ruim een halfjaar later, en dan van daaruit uitwaaiert over heel Nederland.
Kortom: Eindhovense wielrenners halen het bevrijdingsvuur naar Nederland.
Zoals wij ons eigen bevrijdingsfeest op 18 september koesteren, zo koesteren wij ook onze band met Bayeux, de tradities die in de loop der jaren zijn ontstaan en de warme band met mensen uit Bayeux.

Hoe nu verder, beste mensen?
Hoe verder, nu er bijna geen mensen meer zijn die de oorlog zelf hebben meegemaakt? 
Hoe verder, nu in onze stad steeds meer mensen neerstrijken uit andere delen van de wereld, met een andere geschiedenis maar een even groot verlangen naar vrijheid als wij allemaal?
Die vraag heeft de Stichting 18 September en diverse maatschappelijke organisaties flink beziggehouden.
Ze zijn er uitvoerig over in overleg gegaan.
De conclusie is: de herdenking blijft bestaan. 
Onze bevrijding en de vrijheid die we daardoor terugkregen blijven we vieren. 
Maar: we maken het feest breder.

Het gaat niet langer alléén om de bevrijding van Eindhoven op 18 september 1944, maar het gaat om het belang van vrijheid voor ons allemaal.
Vrijheid van meningsuiting. Vrijheid van godsdienst. 
Kortom: we slaan een brug naar alle Eindhovenaren, ongeacht hun herkomst en geschiedenis en ongeacht hun geslacht, geloof of seksuele voorkeur. 
Let op: de kernwaarden herdenken, koesteren en doorgeven blijven intact. 
Maar we trekken het breder dan onze bevrijding in 1944. 
Sinds kort werkt een groot aantal organisaties in Eindhoven samen onder de naam Freedom Vibes 040 om allerlei verbindende activiteiten gaat organiseren. 
Heel veel dank aan alle vrijwilligers die hieraan meewerken.

Beste mensen, 
Market Garden leerde ons wat het belang van bruggen is.
Die les hebben we goed in onze oren geknoopt.
Eerst sloegen we een brug naar Bayeux en naar de Amerikanen en de Britten. 
Nu slaan we een brug naar de steeds diversere bevolking van onze stad. 
Een brug ook naar de stadsdelen.
En: een brug naar de toekomst.
Ons bevrijdingsfeest zal tot in lengte van jaren een feest van verbinding zijn.
Een feest van hoop. 
Een feest van de toekomst.
En onze bevrijders: die blijven we eren, waarderen en herdenken. 
Want het is door hen dat wij hier kunnen staan. En samen hoopvol naar de toekomst kunnen kijken.  

Dank u wel.

Beste mensen,

Een heel gelukkig nieuwjaar voor u allen.  Happy New Year to you all!

“The sun is shining in the sky
There ain't a cloud in sight
It's stopped raining
Everybody's in the play
And don't you know, it's a beautiful new day”

Deze optimistische quote uit Mister Blue Sky van Electric Light Orchestra was ook dit jaar weer te horen in de Top2000, in de gezellige dagen tussen Kerst en Oud en Nieuw.

Het nummer kwam uit in het jaar dat ik van de lagere naar de middelbare school ging. Ik ben een groot muziekliefhebber. Ik ga graag naar concerten. Ik bewonder goede bands. Die, mits op elkaar ingespeeld, feilloze techniek weten te combineren met grote creativiteit en daarmee een hele zaal in vervoering weten te brengen.

In de kerstvakantie schoot me ineens te binnen, hoezeer dit overeenstemt met de kracht van onze regio. Samenwerking, techniek en creativiteit. Zo creëren wij samen al jaren een regio waar muziek in zit.

Wat fijn, regiogenoten, om u hier weer te treffen, in het Evoluon. Een icoon voor de regio, dat sinds twee jaar weer de deuren heeft geopend voor iedereen, die een blik in de toekomst wil werpen. Mijn bijzondere dank gaat uit naar de elf partners die deze bijeenkomst mogelijk hebben gemaakt.

Bij binnenkomst zag u waarschijnlijk al de recent geopende expositie Space Farming, die u laat kennismaken met de toekomst van voedsel en voedselproductie. Want dat moet anders. Het aantal mensen op aarde blijft groeien. En de huidige voedselproductie beent dat tempo niet bij.

Dit soort uitdagingen wordt in de Brainportregio aangepakt. Ongeacht of het nu gaat over de zorg die onder druk staat, over mobiliteit, of de energietransitie. Al deze thema’s vragen om nieuwe technologieën en innovaties. We kijken hier sinds jaar en dag vooruit. Door nauw samen te werken, brengen we technologie tot grote hoogte.

Dat leverde ons als regio een veelheid aan bedrijven op, die behoren tot de absolute wereldtop. Neem Philips, ASML, Signify, DAF, Thermo Fisher Scientific, VDL Groep en een immense keten aan maakbedrijven. Of de vele start- en scale-ups met minder bekende namen, maar wie weet hoe snel dat kan veranderen. Denk aan Mantispectra, VivArt-X, Axelera AI of Fonontech. Nog vrijwel wekelijks komen er nieuwe innovatieve bedrijven bij. Succesvolle jonge ondernemers, die antwoorden bieden als het gaat om de energietransitie, zoals ELEO, RIFT en Leyden Jar. Symbolen van onze vastberadenheid en vindingrijkheid.

Wereldwijd heeft Brainport een prominente positie. Ondanks de vele spanningen op het wereldtoneel, blijft de regio zich gestaag doorontwikkelen.

Vandaag zijn we bij elkaar om het optimisme daarover te delen met elkaar. Onze ontwikkeling is inmiddels veel groter dan een regionale. Hier ontwikkelen we machines die nodig zijn voor transities, verdienen we voor Nederland geld dat geïnvesteerd kan worden in onderwijs, zorg en veiligheid, en dragen we wezenlijk bij aan de Europese agenda van strategische autonomie. Dat belang is inmiddels zo groot, dat het voor een regio alleen niet meer te accommoderen is. We hebben Den Haag en Brussel blijvend nodig. Om ervoor te zorgen dat er stroom uit de stopcontacten blijft komen, campussen zich kunnen blijven ontwikkelen, talenten worden opgeleid en het voor iedereen prettig wonen en leven blijft. Deze week starten ook de onderhandelingen in Den Haag weer. Wij weten dat de rest van de wereld maar wat graag onze kennis, mensen en producten naar het buitenland wil halen. Ook het nieuwe kabinet zal daarom moeten blijven investeren in Ontwikkeling en Onderzoek, Technisch Talent en een goed vestigingsklimaat. Bestaanszekerheid is nummer 1-prioriteit. En terecht. Maar ik herhaal dat bestaanszekerheid op de langere termijn alleen kan als we gericht en structureel in onze technologie, talenten en vestigingsklimaat investeren. Vandaag heb ik namens onze bedrijven, overheden en kennisinstellingen die boodschap ook aan de informateur gestuurd. We zullen, met de collega’s van TNO, Twente en alle anderen tech-toppers, niet nalaten de komende weken en maanden iedereen aan zijn jas te trekken om dit grote belang onder de aandacht te brengen.

Daarbij vertellen we ook dat de regio zelf bereid is te investeren. Want natuurlijk kijken we niet alleen naar Den Haag. Het is aan ons zelf om er samen voor te zorgen dat dat succes ten goede komt aan iedereen.  Zodat de Brainportregio voor alle inwoners fijn wonen, werken en leven is.

We voelen de groeipijnen in onze regio, allemaal. Alle werkgevers lopen tegen tekorten op de arbeidsmarkt aan. Alle gemeenten kennen een groot gebrek aan woningen. Dat willen we dus ook samen oplossen. Dit betekent dat we moeten zorgen voor genoeg betaalbare huizen voor iedereen, dat de bereikbaarheid in de regio op orde is, dat we lokale talenten vinden, opleiden en ontwikkelen.

Het komende jaar gaan we daarom, u heeft het wellicht al voorbij zien komen in de media, aan de slag met vier publiek-private fondsen.  Deze fondsen zorgen ervoor dat we concreet meters kunnen maken op de uitdagingen die voor deze regio het grootst zijn.

• Betaalbaar wonen,
• bereikbaarheid,
• talentontwikkeling,
• en… de sociale agenda van Brainport voor Elkaar

Brainport voor elkaar… een jaar geleden mocht ik hier voor u staan, als kersverse burgemeester en regiovoorzitter, om dat initiatief te lanceren. Een initiatief, waarin we met het bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties samenwerken aan de sociale agenda van de stad en regio. Nu we een jaar verder zijn kan ik zeggen dat in die tijd veel is gebeurd.

Zo hebben we, met het financieel fit programma, bij 24 bedrijven met in totaal ruim 50.000 medewerkers in deze regio een maatwerk-aanpak uitgerold om hun mensen  met financiële zorgen te helpen. De bedrijven hebben het onderwerp onderdeel gemaakt van hun HR-beleid. Ze zien het aantal loonbeslagen fors afnemen. Dat is een win-win: voor het bedrijf én de medewerkers.

Bij 10 bedrijven zijn we met 45 medewerkers gestart met een programma gericht op laaggeletterdheid, waar ook aandacht is voor digitale vaardigheden. We benutten de ingangen van bedrijven om hun medewerkers die laaggeletterd zijn op te sporen en op maat een passend aanbod op de werkvloer  te bieden.

Ook ‘BuddyWerkt’ voor 50 plussers gaan we opschalen van 170 naar 300 buddy’s in de hele regio. Op die manier verbinden we meer werkzoekende inwoners in de regio aan buddy’s uit het bedrijfsleven. Die stellen hun netwerk open en helpen bij de zoektocht naar een (nieuwe) duurzame baan.

Bijna 2700 vrijwilligers  uit verschillende bedrijven  zetten zich het afgelopen jaar in voor maatschappelijke organisaties in de regio. Met hun tijd en expertise. Een mooi voorbeeld van hoe de samenwerking vorm krijgt binnen Brainport voor elkaar is het lange termijn partnership tussen ASML en Springplank 040.

Ik begreep dat één dag in de week hulp van ASML zo’n 6.500 euro per maand bespaart op ICT-contracten bij Springplank040. Dankzij die besparing kunnen ze elke maand vier extra dak- en thuislozen begeleiden. Fantastisch, toch?

Daarnaast zijn we vanuit het PSV partnership - de samenwerking tussen de shirt-sponsoren - gestart met twee brede publiekscampagnes, gericht op geldzorgen en het voorkomen van schulden.

Kortom: de samenwerking binnen ‘Brainport voor elkaar’ krijgt steeds meer inhoud en omvang. Meer en meer gemeenten, bedrijven, onderwijsinstellingen en maatschappelijke organisaties sluiten aan. Zij sluiten zich allen aan in hun rol als werkgever.

Maar waarbij sluiten ze precies aan? Na een jaar opbouwen en uitproberen, hebben we besloten   Brainport voor Elkaar als vereniging voort te zetten.

Een vereniging waarin betrokkenheid en zeggenschap voor de leden, op basis van gelijkwaardigheid wordt vorm gegeven.  

Een breed, regionaal, democratisch bondgenootschap met als gezamenlijke doelstelling een regio waar iedereen mee kan doen, kansen krijgt en profiteert van de groei. De groep bestaat nu al uit zo’n 60 deelnemers en is groeiende.

Recent nog zetten een flink aantal organisaties, van klein tot groot, hun handtekening onder het samenwerkingsverband. Technologische bedrijven zoals Imec, GE Healthcare en Mansveld. Maar ook bedrijven als BDO, Markteffect, LICHT, VB Groep, Ergon en VanderValk Hotel Eindhoven. En maatschappelijke organisaties als Springplank040, Meneer Rick, WijEindhoven en de gemeente Veldhoven.

Het komende jaar zetten we met deze vereniging verdere stappen. Ik wil de bedrijven en bestuurders van Impact 040, Samen voor Eindhoven, het Partnerfonds Brainport en de samenwerkende gemeenten bedanken voor de visie om dit jaar de stap naar een gezamenlijke vereniging mogelijk te maken. Als samenwerkende publiek-private spelers willen we ervoor zorgen dat onze groei alle inwoners van de regio ten goede komt. Ons succes is afhankelijk van het succes van de hele gemeenschap. En dan helpt het enorm dat we één vereniging worden, en geen samenwerking van aparte initiatieven. Zo doen we dat hier!

Velen van u zijn al betrokken bij sociale projecten, bijvoorbeeld in wijken of op scholen. Dat komt voort uit een lange traditie in onze regio. Waar bedrijven verantwoordelijkheid nemen voor hun werknemers, maar ook voor de brede gemeenschap. Op die initiatieven willen we gezamenlijk voortbouwen. De kennis, de menskracht of de middelen van het bedrijfsleven kunnen kansen creëren in de levens van mensen. Zeker wanneer ze de samenwerking zoeken met de overheid, kennisinstellingen en sociaal-maatschappelijke organisaties. Door onze inspanningen te bundelen en op te schalen, krijgen we nog meer impact.

Ik wil dan ook aan u vragen, of dit niet een goed moment is om na te denken mee te doen. Ook u kunt lid worden van Brainport voor elkaar, iedereen is welkom.

Zo komen we terug bij het begin van mijn verhaal, waarin ik u vertelde over mijn liefde voor muziek. Ik hoop dat we in de komende periode kunnen zorgen dat onze band gezamenlijk sterke muziek blijft maken.

Velen van u kennen de band Bots, uit Eindhoven inderdaad. Of in ieder geval hun hit “Wat zullen we drinken; zeven dagen lang”.  De latere coupletten zijn veel minder bekend. Eén daarvan luidt:

Dan zullen we werken
Zeven dagen lang
Ja zullen we werken
Voor elkaar

Dan is er werk voor iedereen
Dus werken we samen
Zeven dagen lang
Ja werken we samen
Niet alleen

Laten we die spirit in 2024 vasthouden.

Dan rest mij u uit te nodigen voor een toast  … op het nieuwe Jaar.

De beste wensen!

Waar, dames en heren, jongens en meisjes, trek je een streep? 
Wanneer zeg je: tot hier en niet verder? 
Wanneer stap je naar voren, leg je je werk neer of neem je zelfs de wapens op?

Tijdens de Tweede Wereldoorlog kwam de Nederlandse bevolking twee keer massaal in verzet. Twee keer trokken Nederlanders in grote aantallen een streep en zeiden ze: dit kan zo niet. Hier trekken wij een streep.

De eerste keer was toen de bezetter in 1941 besloot Joodse burgers naar doorgangskampen als Vught en Westerbork te deporteren. Nederland reageerde daarop met de februari-staking. Die is alom bekend.

Veel minder bekend was de tweede staking, in april en mei 1943. Dat jaar besloot de bezetter alle voormalige Nederlandse militairen alsnog gevangen te nemen en te werk te stellen in de Duitse oorlogsindustrie. Deze april-mei staking, ook wel bekend als de melkstaking of de mijnstaking, werd de grootste arbeidsstaking ooit in Nederland gehouden.

De staking wordt in gang gezet door Femy Efftink. Femy zit bij het verzet en werkt bij Stork in Hengelo als telefoniste. Via de telefoon informeert ze collega- verzetsstrijders bij andere bedrijven over de staking bij Stork. Het nieuws verspreidt zich als een olievlek over het hele land. Zo’n tweehonderdduizend Nederlanders leggen uit protest tegen de Arbeitseinsatz het werk neer.

De represailles van de bezetter zijn van een ongekende wreedheid. Op talloze plaatsen schiet de bezetter lukraak op de stakers. Daarbij vallen 95 doden en 400 gewonden. Ook pakt de bezetter honderden stakers op. Tachtig daarvan worden zonder pardon en enige vorm van proces geëxecuteerd, waarvan zeven in Eindhoven. Een van hen is Jan Gerrit Eilers.

Jan Gerrit woont op de Boerhaavelaan 3 in Stratum, een zijstraat van de Floralaan-West. Hij werkt als assistent-laborant in de elektronenbuizenfabriek van Philips. Samen met zes medestakers wordt hij op maandag 3 mei 1943 op een fabrieksbinnenplaats van Philips op Strijp-S voor het vuurpeloton gezet en gefusilleerd, juist op het moment dat de arbeiders hun werkplaatsen verlaten. Doelbewust, om de Eindhovense bevolking zoveel mogelijk schrik aan te jagen. Maar de hardvochtigheid gaat nog verder. Op last van de bezetter worden de lichamen ‘weggemaakt’ en zijn nooit meer teruggevonden. Zelfs een waardig graf werd hen ontzegd.

Het verhaal van Jan Gerrit Eilers en de andere zes geëxecuteerden bleek allerminst uniek. Uit alle delen van het land kwamen vergelijkbare, schrijnende verhalen.

Waar trek je een streep?
Wanneer zeg je: nu is de maat vol?

De afgelopen jaren, dames en heren, nam de belangstelling voor de herdenking van de bevrijding beetje bij beetje af. Het zou toch voor altijd vrede zijn?
Maar sinds Rusland Oekraïne binnenviel, weten we allemaal weer: vrede is helemaal niet vanzelfsprekend. Ze blijft kwetsbaar. Zij verdient het te worden verdedigd. En soms moet vrede zelfs bevochten worden.

Maar een oorlog begint nooit met schieten. Je gaat pas knokken als je bent uitgepraat. Het eerste wat je doet is zeggen: tot hier en niet verder.
Een streep trekken en duidelijk maken: de maat is vol.

Misschien, dames en heren, jongens en meisjes, moeten wij – jullie en ik – dat vaker zeggen: dat de maat vol is. Want of het nou gaat om het verbranden van een regenboogvlag, het agressief bejegenen van joodse medeburgers, het bekogelen van voetballers en scheidsrechters, het bedreigen van politici, het molesteren van hulpverleners of het verspreiden van polariserende misinformatie: de grens is bereikt.

Wij leven in een prachtig land. We mogen zeggen wat we willen. Maar soms wordt te gretig gebruik gemaakt van dat recht. Soms is het beter om wat minder te praten, en wat beter te luisteren. Om zo tot de conclusie te komen dat er veel meer zaken zijn die ons binden dan die ons uiteendrijven.

U en ik: we delen de hoop op vrede en de afschuw van geweld. Geweld kostte in de Tweede Wereldoorlog het leven aan miljoenen Joden, aan gehandicapten, Sinti, Roma en leden uit de LHBTI-gemeenschap. In Eindhoven kwamen 1200 inwoners om, waarvan ongeveer 400 door bombardementen.
Bij hen staan wij hier vandaag stil.

Dames en heren, jongens en meisjes, dank, dat jullie daar tijd voor vrijmaken.
Dank, voor jullie aandacht en aanwezigheid. In het bijzonder dank aan de vrijwilligers van de scouting, het Rode Kruis en de medewerkers van de begraafplaats voor hun ondersteuning. Ook hartelijke dank aan mannenkoor La Bonne Esperance, fanfareorkest Wilhelmina en - last but not least - aan Gerard van Maasakkers voor de muzikale omlijsting.

Gerard gaat zo meteen het lied ‘Wie’ zingen. Een lied waarin iemand – zo interpreteer ik het althans – al zijn moed verzamelt om op te staan tegen onrecht. Om zo een streep te zetten, want: soms is de maat nou eenmaal vol.

Wie gaot er wa zeggen?
Iemand moet ’t zijn.
En iemand moet ’t doen.
En ik denk da ik ’t ben!

Dankuwel.

Geen mooiere plek, dames en heren, om in deze regio vooruit te blikken dan het Evoluon.

En wat geweldig dat het Evoluon weer zoveel mensen trekt sinds de opening van de tentoonstelling Retrofuture. U zult er vandaag niet aan toekomen maar kom snel een keer terug bijvoorbeeld om een trip te beleven met de VR-tijdmachine. Fijn dat we elkaar hier vandaag kunnen treffen, na twee jaren waarin corona ons verhinderde in grote aantallen samen te komen. Mijn dank gaat uit naar de twaalf partners – een mix van netwerkorganisaties, bedrijven en kennisinstellingen – die deze bijeenkomst hebben mogelijk gemaakt.

Fresku zei het zo in het nummer “Eind hoger”:

“Ik ben hier om dingen te maken (…) meteen ter zake, zaken hoeven we niet eens te praten. Gooi elk idee op tafel en schakel meteen naar daden”.

Vanaf het moment dat Philips zich in Eindhoven vestigde, dames en heren, is de focus van deze stad en deze regio helder. Sinds 1891 staat het heden hier in het teken van de toekomst, van wat er vóór ons ligt, en hoe we onze toekomstperspectieven kunnen verbeteren. En die ontwikkeling ging steeds sneller, als een sneeuwballetje dat vanaf de top van de Mont Blanc naar beneden werd gerold in tijden dat er nog veel sneeuw lag. Er kleeft steeds meer sneeuw aan de bal. Soms brak een stuk van de sneeuwbal af, soms dreigde hij stil te komen liggen. Maar steeds werd de bal weer met vereende krachten in beweging gebracht en rolde hij verder. Dat is de kracht van de samenwerking van de Brainport. De bal wordt groter, wint aan vaart en is amper nog te stoppen.

De afgelopen decennia heeft onze regio zich sterk ontwikkeld. De intensieve samenwerking tussen overheid, industrie en kennis- en onderwijsinstellingen, heeft geresulteerd in een wereldwijde koppositie in een aantal sleuteltechnologieën, de aanwezigheid van duizenden florerende bedrijven in heel diverse markten en brede werkgelegenheid in vele sectoren. Innovaties uit Brainport bieden antwoord op urgente maatschappelijke uitdagingen zoals op het vlak van energie, klimaat, gezondheid.

Brainport Regio Eindhoven, dames en heren, heeft zich ontwikkeld tot een van de belangrijkste motoren van de Nederlandse economie, en het zal niet lang meer duren voordat we op plek één staan, zo verwachten analisten. Maar we kunnen en moeten verder kijken. De Brainport is inmiddels in de internationale discussie over strategische onafhankelijkheid en het belang van technologie daarin, ook een unieke kans voor Europa. Dat besef is ook in Brussel geland. De producten en diensten die hier worden ontwikkeld, maken Europa minder afhankelijk van andere landen of regio’s en versterken de Europese strategische autonomie. Die ontwikkeling is geweldig nieuws en een groot compliment aan u allen. Het succes van deze regio is immers het werk van velen en dat succes houdt onverminderd aan. Zo voorzien we voor de komende tien jaar een groei van het aantal arbeidsplaatsen in onze regio met 70.000.

Dat is mooi, maar het stelt ons ook voor nieuwe uitdagingen. Want hoe gaan we ervoor zorgen dat er betaalbare woningen voorhanden zijn voor iedereen? En wat betekent deze groei voor onze bereikbaarheid, de duurzaamheid en de leefbaarheid van onze regio? Als we zoveel huizen moeten bouwen en extra infrastructuur moeten aanleggen om de vervoersstromen in goede banen te leiden, waar is het dan nog rustig en groen?

Laat het duidelijk zijn: Onze regio doet het in economisch opzicht zeer goed, biedt ongelooflijk veel kansen en daardoor beschikken we ook over een stevig sociaal vangnet. Tegelijkertijd, door opeenvolgende crises, groeit het aantal mensen met serieuze financiële problemen. En het tempo van ontwikkelingen wordt niet door iedereen meegemaakt. Het succes van deze regio is pas compleet als alle inwoners van onze regio kunnen aanhaken en meeprofiteren. Als iedereen kan meedoen.

Er zijn verschillende manieren om met groei om te gaan. Je kunt bijvoorbeeld de groei in al zijn consequenties op zijn beloop laten, zoals in Silicon Valley gebeurde. Daar, dames en heren, groeiden de bomen tot in de hemel. Maar woningen zijn er onbetaalbaar geworden, het gebied is volgebouwd en doordat een ruimtelijke en sociale planning ontbrak is die regio voor veel mensen onleefbaar geworden. Laten we daarvan leren en de regie nemen. We gaan het hier anders doen. Slimmer en socialer. Om te zorgen dat we een gemeenschap blijven vormen.

Net zoals we onze economie samen hebben opgebouwd, zo moeten we ook onze sociaal-maatschappelijke agenda samen verder ontwikkelen. Daarom hebben we, net als binnen de triple helix, opnieuw onze krachten gebundeld.

Dames en heren,  ik ben blij te kunnen aankondigen dat Brainport Partnerfonds,  Impact040,   Brainport Development,  Samen voor Eindhoven, de gemeente Helmond en de gemeente Eindhoven het initiatief hebben genomen om de krachten te bundelen om te werken aan een gezamenlijke sociale agenda onder de nieuwe naam: ‘Brainport voor elkaar’.

En, zoals dat in onze regio gebruikelijk is: iedereen kan zich daarbij aansluiten. Alle regiogemeenten, het bedrijfsleven en ook de maatschappelijke organisaties nodigen we nadrukkelijk uit mee te doen, aan te sluiten en mee te helpen. Samen helpen we.

Hoe?

Bijvoorbeeld door te voorkomen dat werknemers in de schulden komen, door functioneel analfabetisme te bestrijden, door huiswerkbegeleiding zorgen dat het talent van kinderen zichtbaar wordt. Kortom, door met gezamenlijke kracht sociaal-maatschappelijke vraagstukken aanpakken.

De sociale thema’s die ik als voorbeeld hier noem, zijn geen ver van ons bed show. Deze problemen doen zich ook voor onder onze en uw eigen medewerkers. Velen van u hier aanwezig, zijn al betrokken bij sociale projecten, bijvoorbeeld in wijken of op scholen. Dat komt voort uit een lange traditie in onze stad en regio waarin bedrijven waar nodig de zorg op zich namen voor hun werknemers maar ook voor de brede gemeenschap. Op die initiatieven willen we gezamenlijk voortbouwen. De kennis, de menskracht of de middelen van het bedrijfsleven kunnen grote impact maken in het creëren van kansen in de levens van mensen. Zeker wanneer we de samenwerking zoeken met de kennisinstellingen en sociaal-maatschappelijke organisaties kunnen we met slimme oplossingen de sociale uitdagingen van deze tijd aan. Door onze inspanningen te bundelen en op te schalen, krijgen deze nog meer impact.

Met  ‘Brainport voor elkaar’ trekken we het succes van onze samenwerking breder.

Ik ken geen enkele andere regio in ons land waar het bedrijfsleven zo bereid is om mee te investeren om de kansen van onze regio optimaal te kunnen benutten. Of het nu gaat om bereikbaarheid en mobiliteit, om het versnellen van de woningbouw of het beter benutten van alle talenten en talentjes die we ook zo hard nodig hebben. Niet voor enkelen maar voor velen.

Ik ken ook geen andere regio waar de samenwerking tussen profit- en non-profit instellingen, publiek en privaat, zo diep geworteld is vanuit een besef van verbondenheid en verantwoordelijkheid. Wat hier gebeurt is uniek en verdient een groot compliment. Dank u wel!

Dames en heren, heel concreet; u krijgt straks een folder uitgereikt waarin staat wat ‘Brainport voor elkaar’ wil betekenen en hoe u, uw bedrijf, uw organisatie, uw gemeente de sociale agenda van onze regio verder kunt helpen.  38 organisaties zijn u al voorgegaan.

Ik sluit af, nog een keer, met Fresku:

“Klaarwakker maar ik blijf dromen.
En ik zal er met de tijd komen.
Want ik weet waar ik was en hoe ik ben geklommen
op die ladder, elke trede is een eind hoger.”

Elke trede een Eind hoger, daar gaan we voor.

Graag hef ik met u het glas op een jaar waarin het ons allemaal goed gaat. Proost!