De herdenkingsbijeenkomst was voor iedereen toegankelijk en begon om 19.30 uur. Fanfareorkest Wilhelmina Eindhoven verzorgde samen met het Eindhovens Koninklijk Mannenkoor La Bonne Espérance de muzikale omlijsting.
Programma 4 mei 2026
• 19.30 uur : Samenkomst op gemeentelijke begraafplaats De Oude Toren
• 20.00 uur : Twee minuten stilte
• 20.02 uur : Wilhelmus
• 20.05 uur : Toespraak burgemeester Jeroen Dijsselbloem
• 20.15 uur : Kranslegging
• 20.45 uur : Einde plechtigheid
Burgemeester Jeroen Dijsselbloem hield een toespraak en legde samen met twee Erfgoeddragers namens alle inwoners van Eindhoven de eerste krans. Daarna legden vertegenwoordigers van Philips, de krijgsmacht en maatschappelijke organisaties kransen of bloemen.
Toespraak van burgemeester Dijsselbloem bij dodenherdenking
Beste mensen,
We zijn hier vandaag bijeen om te herdenken.
We herdenken alle slachtoffers van de gewapende conflicten waarbij we sinds 1940 betrokken zijn geweest.
Maar de datum van deze dag – 4 mei – verwijst toch vooral naar de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog.
Een periode waarin alleen al op ons continent miljoenen soldaten en onschuldige burgers om het leven kwamen. Burgers die werden vervolgd en vermoord vanwege hun afkomst, hun geloof of hun politieke overtuiging.
De grootste verschrikking was die van de moord op 6 miljoen Joden in Europa.
Die golf van waanzin en ontmenselijking raakte ook onze stad. Het grootste deel van de Joodse gemeenschap in Eindhoven is opgepakt, gedeporteerd en vermoord. De weinigen die terugkeerden waren hun familie en vrienden kwijt, die veelal ook waren vermoord.
Hun huizen werden inmiddels bewoond door vreemden. Hun bezittingen waren spoorloos. De namen van de slachtoffers in de vernietigingskampen leven voort in de koperkleurige struikelstenen verspreid over de stad en op het Namenmonument op het Stadhuisplein. Het Hornemannhuis – gelegen direct naast het stadhuisplein - legt op indringende wijze de verbinding van de verschrikkingen uit het verleden naar ons leven en bewustzijn in het heden.
Dat past in een bredere wereldwijde beweging waarbij herdenken méér is dan herinneren alleen.
Primo Levi, de joods-Italiaanse schrijver en verzetsstrijder, behield ondanks alles wat hij had meegemaakt zijn geloof in de rede. Hij beschreef Auschwitz in zijn beroemde boek ‘Is dit een mens’ op een sobere, objectieve toon.
Hij, en Eva Mozes Kor, Judith Altmann en Susan Pollock, zijn alle vier overlevenden van de Holocaust die zichzelf de publieke taak gaven om te getuigen.
Zodat de ontmenselijking zich niet herhaalt.
Dat de Holocaust geen afgesloten hoofdstuk is, maar een blijvende waarschuwing.
Zij sprongen over hun eigen schaduw heen; elk vanuit een persoonlijk motief wapenden zij zich tegen de haat, zelfs tegenover hun beestachtige onderdrukkers. De mens blijven zien, in al zijn kracht én zwakheid.
Een onmenselijk sterke houding, die mij inspireert om na te denken over termen als compassie, mededogen, begrip. Het je verplaatsen in de ander.
Daar wil ik het met u over hebben. Op deze dag dat we slachtoffers gedenken van oorlogsgeweld. Zij hebben ons een verhaal te vertellen over de tijd waarin zij leefden. Een tijd waarin het aan compassie en mededogen veelal ontbrak.
Het is een paradox: hoe verder je teruggaat in de geschiedenis, hoe duidelijker een verhaal is. In de tijd vervagen nuances, wat meestal overblijft is een helder verhaal van goed en kwaad. Van helden en monsters. Waaraan we onze eigen tijd kunnen spiegelen. Een tijd waarin we ook goed en kwaad menen te herkennen, maar met veel meer nuances.
Bijvoorbeeld wanneer mensen op straat of op het werk beledigd of uitgesloten worden vanwege hun afkomst, religie of geaardheid. Of jongeren die gebukt gaan onder pesterijen, vooral online. De slachtoffer en vaak ook de dader zijn duidelijk.
Maar welke rol spelen alle anderen?
Welke rol kies jij: stilzwijgen of je uitspreken? Maar mag je ook zwijgen, negeren, of helpen terwijl je het onrecht onbesproken laat? In het dagelijks leven zijn er oneindig veel meer keuzes dan tussen moed en lafheid.
Het wordt ons niet gemakkelijk gemaakt. We leven in een tijd van steeds meer conflicten en toenemende onzekerheid. Oorlogen in Iran, in Israël, Gaza en Libanon, in Oekraïne. En bedreigingen van Groenland, Taiwan, Venezuela en Cuba.
Een wereld waarin internationale afspraken en rechtsorde op grove wijze met de voeten wordt getreden. Waarin autocratie het steeds vaker wint van democratie.
Die gebeurtenissen die ongevraagd ons leven binnendringen, maken ons onzeker en machteloos.
We zijn niet in oorlog, maar leven we nog wel in vrede?
We horen van cyberaanvallen, sabotage, buitenlandse inmenging, het bedreigen van burgers en ronselen van jongeren. Als individu heb je daar heel weinig invloed op, een beetje waakzaamheid misschien. Waar je wel invloed op hebt is hoe je naar de samenleving kijkt en naar de mensen waarmee je daarin samenleeft. Wanneer de vijandigheden van buiten komen, heb je van binnen vriendschap nodig.
En dat kost moeite, want we leven in een tijd waarin iedereen steeds meer in een eigen bubbel zit. Veilig in je eigen werkelijkheid, motieven en omstandigheden. Met steeds minder toegang voor andere geluiden, minder ruimte voor afweging.
“Daar zit ook wel wat in.” Dat is een zinnetje wat in onbruik lijkt te raken. Ik zou dat zinnetje weer wat vaker willen horen. Laten we ons blijven verdiepen in wat een ander drijft. Alleen zó is echte verbinding mogelijk. Een brug tussen ik en jij, wij en zij.
We moeten blijven strijden, ieder voor zich in het dagelijks leven, voor medemenselijkheid, voor geloof in de rede en de waarde van de redelijkheid.
De onmenselijk knappe redelijkheid van Primo Levi staat in de geschiedenis altijd aan de kant van het goede. Een samenleving van redelijkheid baart geen dictators, monsters en onderdrukkers. Die samenleving, die bouwen wij. Door elke dag onze eigen rol te spelen in de kleine en grote gebeurtenissen om ons heen.
Door je uit te spreken, te helpen, om te kijken naar de ander. Door je te verplaatsen in die ander. De drijfveren van anderen te onderzoeken, hoe moeilijk ook. Alleen op die manier is toenadering mogelijk, hebben we het in de hand om de samenleving redelijk te houden.
Want dat is misschien wel het verhaal dat de slachtoffers die we vandaag gedenken ons zouden willen vertellen. Wees alert op toenemende polarisatie en vijand-denken, waarin de ander van zijn menselijke waarde wordt ontdaan. Blijf werken aan compassie en mededogen. Blijf de mens in de medemens zien.
Dank u wel.