Deel 33: Kromme bakstenen

Archeologen zijn zoals vuilnismannen. Ze verzamelen afval en ruimen dat op. Bij archeologen heet dat verzamelen ‘opgraven’ en het opruimen bestaat uit het in dozen bewaren. Oud afval noemen ze ‘archeologische vondsten.’ Zo klinkt hun vak wat serieuzer. Archeologen bewaren vondsten om voor toekomstige generaties nader onderzoek mogelijk te maken. Bewaren is tegenwoordig wettelijk verplicht. Ooit komt er in zelfs in Eindhoven een openbare plek waar wij kunnen leren van onze eigen geschiedenis, en daar zal archeologisch afval een wezenlijk onderdeel van gaan vormen.

Tegenwoordig wordt tijdens sloopwerkzaamheden alles opgeruimd, inclusief funderingen. Slopers moeten terreinen puinvrij opleveren. Aldus ontstaat een probleem voor toekomstige archeologen, want hedendaagse gebouwen laten na sloop bijna geen sporen achter in de bodem. Dat was tot een halve eeuw anders. Funderingen van gesloopte gebouwen liet men in de grond zitten.

In de omvangrijke archeologische verzameling van de gemeente Eindhoven bevinden zich talrijke onderdelen van verdwenen gebouwen, waaronder bakstenen. Baksteen is een uitvinding uit het begin van onze jaartelling, maar werd na de Romeinse tijd vergeten. Pas zo’n 800 jaar geleden werd baksteen opnieuw uitgevonden. Aanvankelijk waren ze van groot formaat (de zogenaamde kloostermoppen). Bakstenen werden in Eindhoven en omgeving tot een eeuw of vier geleden uitsluitend gebruikt voor bijzondere gebouwen. Bijna alle gevonden bakstenen zijn rechthoekig, maar op sommige plaatsen zijn bovendien kromme bakstenen gevonden. Veel archeologen denken dat zo’n bakstenen gebruikt zijn voor waterputten, maar er is nog nooit een put gevonden die gebouwd was van die stenen. Waar zouden ze dan wel voor zijn gebruikt?