Deel 28: Zeldzame mantelspeld

In de loop van de late middeleeuwen komen er allerlei metalen kledingaccessoires in gebruik. Het zijn bijna allemaal voorwerpen waarmee kleding werd gesloten. Het gaat vooral om een rijke variatie aan haken en gespen; vanaf zo’n 500 jaar geleden ook metalen knopen. De meeste van deze voorwerpen zijn van koper of geelkoper, soms van tin en zelden van zilver.

In de bodem van Eindhoven zijn er honderden gevonden. Tot omstreeks 1600 komen ze vooral voor in de stad en op woonplaatsen van de elite; van het vroegere platteland zijn er nauwelijks bekend. Vermoedelijk heeft dit te maken met verschillen tussen de kleding van burgers en rijke mensen enerzijds, en die van de plattelanders anderzijds.

Bijna alle metalen accessoires waren aan de kleding vastgenaaid, uitgezonderd de mantelspeld. Mantelspelden zijn platte kledingsluitingen met naar binnen gebogen haken die werden gebruikt voor het dichthouden van kledingstukken van stevig materiaal, zoals mantels.

Een uitzonderlijk exemplaar is in 1989 gevonden tijdens de opgraving van de plaats waar nu de Heuvel Galerie staat. Het 36 mm brede speldje is van geelkoper en is onder meer versierd met een wapenschildje, dat midden op de speld is vastgeklonken. Op het wapenschildje staan schuine strepen, de achterliggende betekenis hiervan is niet bekend.

In het noorden van Europa en in Engeland zijn duizenden kledinghaken gevonden, maar voor het exemplaar uit Eindhoven is slechts één parallel bekend, namelijk uit ‘s-Hertogenbosch. Daar is in 1977 op de Markt een vrijwel identiek exemplaar gevonden. Zou het door een Bossche geelgieter zijn gemaakt?

Zeldzame mantelspeld uit omstreeks 1300. FOTO: LAURENS MULKENS