Deel 18: Dood met een veiligheidsspeld

In ons dagelijks leven gebruiken we allerlei voorwerpen die vaak, zonder dat we het weten, al heel lang geleden bedacht zijn. Zo’n voorwerp is de bijna drieduizend jaar geleden uitgevonden veiligheidsspeld. De oervorm ervan gebruikte men voor het vastmaken van een lap textiel, die als bovenkleding diende. Met name gedurende de Romeinse bezetting van onze streken was de mantelspeld heel populair, niet alleen in het Romeinse leger, maar ook bij de inheemse bewoners. Ze worden dan ook regelmatig gevonden, zowel tijdens opgravingen als ‘los’ in het veld, met behulp van metaaldetectoren. Ze zijn bijna altijd gemaakt van brons. In de Romeinse taal heette zo’n speld ‘fibula,’ in archeologentaal ‘fiebel.’ 

De oudste mantelspeld van Eindhoven is van ijzer en dateert uit de eerste eeuw vóór Christus. Deze is gevonden in een grafveldje, dat in 1997 werd opgegraven langs de Oirschotsedijk in Acht. Die opgraving was noodzakelijk wegens de aanleg van het huidige bedrijventerrein. In dat grafveldje, dat in gebruik was tussen ongeveer 50 vóór en 200 na Christus, werden zo’n 60 kuilen gevonden met daarin de gecremeerde resten van de overledenen.

Sommige doden kregen een voorwerp mee in hun graf, waaronder af en toe een mantelspeld. De meeste zijn van brons, slechts één exemplaar is van ijzer. Toen de ijzeren fibula werd gevonden, was het een klomp roest. Op de röntgenfoto van de restaurateur bleek er deze mantelspeld in te zitten, die later deskundig is gerestaureerd. Wat voor kleding had de dode aan tijdens de crematie?