Eigenaar van een monument?

Wat is een monument?

Onder een monument wordt verstaan: zaak, die van algemeen belang is wegens zijn schoonheid, betekenis voor de wetenschap of cultuurhistorische waarde. Onder monumenten vallen niet alleen gebouwen, maar ook tuinen, parken en archeologische vindplaatsen.

Zowel het Rijk als de gemeente Eindhoven kan beschermde monumenten aanwijzen. Een rijksmonument is een zaak die van nationaal van belang is en volgens de monumentenwet 1988 wordt beschermd. Een rijksmonument moet tenminste vijftig jaar oud zijn. Een beschermd gemeentelijk monument is een zaak die van lokaal belang is voor de gemeente Eindhoven. Een gemeentelijk monument kent geen leeftijdgrens. De gemeente Eindhoven kent naast gemeentelijke monumenten ook cultuurhistorisch waardevolle objecten die op grond van een bestemmingsplan worden aangewezen. De bescherming van gemeentelijke monumenten en cultuurhistorisch waardevolle objecten is geregeld in de Erfgoedverordening 2010.

(Foto:gemeente Eindhoven, Arnoud Wakkerman)

Wat hoort bij het monument? 

Onder een monument valt in principe het hele pand. Onderdelen van een monument zijn alleen uitgezonderd van bescherming wanneer dit uitdrukkelijk in de omschrijving van het monument beschreven staat. Over het algemeen is zowel de buitenkant als het interieur van een pand beschermd. Bij het interieur van een monument wordt onder meer de hoofdindeling, schouwen, stucwerk, originele betegeling, vloeren en betimmeringen bedoeld. Bijgebouwen, een erfbeplanting of tuinaanleg maken alleen deel uit van het monument als zij in de omschrijving zijn vermeld.

Om te zorgen dat datgene wat waardevol is behouden blijft, is het verboden een beschermd monument te beschadigen of te vernielen. Verder is het verboden zonder of in afwijking van een vergunning een beschermd monument af te breken, te verstoren, te verplaatsen of in enig opzicht te wijzigen.
Dat geldt ook voor het herstel of gebruik van een monument, als dat daardoor zou worden ontsierd of in gevaar zou worden gebracht.

Staat uw pand op de monumentenlijst?

De meeste eigenaren zijn al bekend met de monumentenstatus van hun pand. Bij de aanwijzing van een monument krijgt de eigenaar hierover bericht van de gemeente. Bij aankoop van een onroerend eigendom worden de publiek rechtelijke beperkingen vermeld. Daarin wordt de nieuwe eigenaar gewezen op de monumentenstatus van het onroerend eigendom. Wanneer u wilt nagaan of uw pand een monument is kunt u contact opnemen met de gemeente. Of kijk op deze lijst.

Omgevingsvergunning bij monumenten

U mag een beschermd monument niet beschadigen, vernielen of zodanig beheren dat de monumentale waarde verloren dreigt te gaan. Wanneer u een monument wilt afbreken, verstoren, verplaatsen of in enig opzicht wijzigen heeft u een omgevingsvergunning (voor bouwen en monument wijzigen) nodig. Dat geldt ook voor herstellen, gebruiken dan wel laten gebruiken, op een dusdanige wijze dat het monument wordt ontsierd of in gevaar gebracht. 

Het maakt geen verschil of het een rijksmonument of een gemeentelijk monument betreft. In beide gevallen is het College van Burgemeester en Wethouders de instantie, die bevoegd is om op de vergunningaanvraag te beslissen. Betreft het een rijksmonument, dan dient de gemeente bij veelal omvattende wijzigingen en functieverandering het advies in te winnen van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

Afbreken en slopen.

Voor sloopwerkzaamheden is altijd een omgevingsvergunning voor de activiteiten slopen en monument wijzigen nodig. Onder sloop wordt niet alleen de volledige afbraak van een gebouw verstaan, maar ook het afbreken van een gedeelte daarvan of het verwijderen van onderdelen van een monument.

Verstoring en gebruik

Verstoring heeft vooral betrekking op archeologische monumenten. Verder is het denkbaar dat een monument geheel of gedeeltelijk door storende zaken aan het zicht wordt onttrokken of als onderdelen in hun werking worden belemmerd (bijvoorbeeld bij molens).
Als het gebruik en dus de functie van een monument wijzigt, is een omgevingsvergunning nodig. Het bestemmingsplan regelt welke soort functie een gebouw mag hebben, ook als dat een monument is.
Er kan worden opgetreden tegen gebruik, dat voor het monument gevaar oplevert of waardoor het
wordt ontsierd. Dit kan het geval zijn door reclame ook als dat niet direct aan het monument zelf is bevestigd of door een inrichting die niet past bij een waardevol interieur.

Elzentlaan 29 (Foto: Maarten van Loosbroek)

Wijzigen dan wel verplaatsen van een monument

Voor alle wijzigingen zowel binnen als buiten, heeft u dus een omgevingsvergunning nodig. En wel voor de activiteit monument wijzigen en voor de activiteit bouwen. Onder wijzigen wordt met name verstaan:

• verbouwingen waarbij constructieve wijzigingen plaatsvinden, bijvoorbeeld van de hoofdindeling
• wijziging van de dak- of draagconstructie
• uitbreidingen, op- en aanbouwen
• wijziging van raamindeling, deuren, kozijnen of beglazing, bijvoorbeeld aanbrengen van dubbel glas.
• plaatsen van installaties, armaturen of leidingen als het monument daardoor wordt beschadigd
• doorvoeringen van daken of gevels, bijvoorbeeld ten behoeve van luchtbehandelingsinstallaties
• aanbrengen van reclames, belettering, zonwering, camera’s
• wijzigen van de kleur van het schilderwerk op gevels of van kozijnen, ramen deuren e.d.
• schilderen of aanbrengen van coating op gevels
• dakisolatie vanaf de buitenzijde
• losse bijgebouwen indien de tuin of het erf als onderdeel van het monument is omschreven.

Herstellen

Herstel is erop gericht het monument weer in goede staat terug te brengen. Meestal zal er dan tevens sprake zijn van enige aanpassende vernieuwing en dus ook van een wijziging. Daarom is ook hiervoor een omgevingsvergunning voor de activiteit bouwen en de activiteit monument wijzigen nodig.

• repareren van gevels, bijvoorbeeld het opnieuw aanbrengen van voegwerk, repareren van cementplinten
• herstel van de dak- of draagconstructie
• vervangen van onderdelen, zoals natuurstenen elementen, kozijnen, ramen, deuren, kraaldelen, hang- en sluitwerk, luiken, betimmeringen, windveren of siersmeedwerk
• vervangen van hemelwaterafvoer en goten
• reconstrueren van verdwenen onderdelen
• schoonmaken van gevels, kozijnen e.d. met een methode die de oppervlaktestructuur kan aantasten, bijvoorbeeld: schuren, stralen van metselwerk en natuursteen, afbranden van schilderwerk
• restaureren glas-in-lood
• herstel van een rieten, leien of pannendak
• vernieuwen van platdakbedekking.

Let op !

Uit het bovenstaande is af te leiden dat voor bepaalde onderhoudswerkzaamheden, waarbij vernieuwingen plaatsvinden, veelal een omgevingsvergunning nodig is. Maar de volgende werkzaamheden kunt u zonder omgevingsvergunning uitvoeren.

• handmatig schoonmaken van gevels met water, afborstelen en het verwijderen van begroeiing.
• schilderwerk in dezelfde kleuren en met dezelfde materialen.
• schoonmaken van goten en schoorstenen.
• doorschoffelen van pannendaken (recht leggen van dakpannen en vervangen van enkele beschadigde pannen).
• het afborstelen en bijstoppen van een rieten dak.
• direct noodzakelijke reparaties lekkages aan daken of leidingen
• vervanging van leidingen, tenzij het monument daarbij wordt beschadigd.
• wijziging of vervanging van niet-constructieve onderdelen, die niet origineel bij het monument horen
• dak van binnenuit isoleren, tenzij de dakconstructie in het bijzonder als onderdeel van het monument is omschreven
• vervanging van de inrichting, zoals keuken, badkamer of toilet, tenzij deze onderdeel uitmaken van een origineel of omschreven interieur.

Deskundige uitvoering

Alle werkzaamheden aan monumenten moeten op een deskundige manier worden uitgevoerd. Als de werkzaamheden niet deskundig gebeuren, loopt u risico dat het werk wordt stilgelegd. De bouwinspecteurs van de sector Vergunningen, Toezicht & Handhaving (VTH) kunnen u hierover meer informatie geven.

witte dorp

Procedure en leges

U kunt een omgevingsvergunning aanvragen bij de sector VTH of via www.omgevingsloket.nl  
Bij gemeentelijke monumenten en bij rijksmonumenten is de procedure als volgt:

• U vult het aanvraagformulier in.
• U dient uw aanvraag in, samen met de benodigde gegevens.
• De sector VTH stuurt een ontvangstbevestiging en controleert of uw aanvraag volledig is.
• Is uw aanvraag niet volledig, dan krijgt u vier weken de tijd om de gegevens aan te vullen.
• Is de aanvraag compleet, dan wordt deze in behandeling genomen. Uw aanvraag wordt vermeld in de gemeente rubriek ‘Eindhoven Actueel’, die iedere woensdag in het huis-aan-huisblad ‘Groot Eindhoven’ verschijnt en op internet (www.eindhoven.nl).
• Daarna gaat de aanvraag voor advies naar de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit. Indien sprake is van een rijksmonument kan het plan tevens voor advies naar de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed worden gestuurd.

 
Aan de hand van het advies van de commissie (en eventueel van de Rijksdienst) wordt hierna een beslissing genomen.

Voor gemeentelijke monumenten geldt dat de vergunningprocedure in beginsel maximaal 8 weken duurt. Deze procedure mag met 6 weken worden verlengd.

Bij rijksmonumenten vindt de besluitvorming plaats binnen 26 weken. Deze periode mag met maximaal 6 weken verlengd worden. Het ontwerpbesluit wordt gedurende zes weken voor een ieder ter inzage gelegd, binnen welke termijn zienswijzen naar voren kunnen worden gebracht. Eventuele zienswijzen worden verwerkt in de definitieve beschikking.

U bent bij het aanvragen van een omgevingsvergunning leges verschuldigd.